Hàng loạt vụ giết người xảy ra tại Tokyo, khiến cả thành phố chìm trong trạng thái hoang mang kéo dài. Các vụ án tưởng chừng hoàn toàn ngẫu nhiên khi hung thủ và nạn nhân đến từ đủ mọi tầng lớp, ngành nghề, không có mối liên hệ xã hội rõ ràng. Nhưng tất cả đều có một điểm chung, đó là dấu X được rạch trên cổ mọi xác chết.

Sau quá trình điều tra, thám tử Takabe và các đồng sự đã nhận thấy một thanh niên tên Mamiya luôn có liên quan tới mọi vụ án. Hắn là một tay có vẻ ngoài ngờ nghệch và dấu hiệu mất trí nhớ nghiêm trọng. Tất cả những hung thủ gây ra các vụ án đều có trò chuyện với Mamiya trước khi gây án, họ bị Mamiya thôi miên bằng lửa, bằng nước, và bằng những câu hỏi như

“Kể cho tôi về ông đi!”, “Vì sao cô lựa chọn làm bác sĩ?”, “Có phải anh chán ghét vợ mình?”, “Chắc hẳn anh phải chịu nhiều áp lực lắm?”.

Nghe quen thuộc phải không? Đó là những câu hỏi của những nhà tham vấn và trị liệu tâm lý. Mamiya là một cựu sinh viên tâm thần học, lực đọc của hắn rất khủng, từ phân tâm học, tham vấn, thuật thôi miên, từ lực động vật,… Chính nền tảng tri thức ấy cho phép hắn nhìn xuyên thấu người đối diện, lật mở từng lớp phòng vệ tâm lý, để rồi thao túng họ, dẫn dắt họ đến những hành vi bạo lực vô nhân tính.

Vào thời kỳ vỡ bong bóng kinh tế Nhật Bản đầu thập niên 90, tạo nên cả một thập kỷ mất mát, cái giai đoạn đã để lại những chấn thương tâm lý tập thể sâu sắc trong tâm trí mỗi người dân, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, trầm cảm lan rộng, số vụ tự tử leo thang. Sự tan rã của giấc mơ công nghiệp những năm ấy đã hóa thành mảnh đất màu mỡ cho các đạo diễn và văn nghệ sĩ Nhật Bản sáng tạo nên những tác phẩm u tối, bi quan về thân phận và bản tính con người.

Ở một đất nước vốn đã trọng tự do và phẩm hạnh cá nhân, những con người trần mắt thị của nước Nhật đã phải sống trong trạng thái kìm nén tâm lý sâu sắc. Và như quy luật tất yếu, lò xo mà nén càng lâu thì sẽ bật lại càng đớn đau. Mamiya, chỉ với một vài câu hỏi thăm dò tiềm thức - về những kìm nén của họ để phù hợp với chuẩn mực xã hội - phần bản năng động vật của họ đã bị bật lên, khiến một thầy giáo tiểu học sẵn sàng giết vợ trong lúc ngủ, viên cảnh sát đáng kính lạnh lùng bắn vỡ đầu đồng nghiệp, cô bác sĩ phẫu thuật sát hại một nam thanh niên để thỏa mãn mong ước được mổ xẻ cơ thể đàn ông,… Tất cả những con người với nghề nghiệp “chuẩn mực” của trật tự đó, nay đã trở thành những con khỉ vô hồn, bị giam cầm tứ chi như trong các phân cảnh lạnh lẽo của Cure.

Một trường hợp đáng để ta bàn luận, đó là ở những phân cảnh cô vợ tâm thần của thám tử Takabe là cô Fumie. Fumie thường xuyên đi trị liệu tâm lý ở bệnh viện, phương pháp của vị bác sĩ béo này là duy trì sự ổn định cho thân chủ, cô được kê đơn thuốc, lịch hẹn đều đặn, để cô có thể giữ được nhịp sinh hoạt ổn định. Điều này khiến cho Fumie dù là người bệnh, nhưng ta luôn thấy một hình ảnh dễ thương, năng động mà cô tỏa ra, từ nét mặt gần gũi đến những bộ outfit thanh lịch. Bởi với vị bác sĩ này, đó là một sự lựa chọn khiêm tốn nhưng đầy trách nhiệm, hơn ai hết, ông hiểu được sự nguy hiểm của việc mở toang mọi cánh cửa vô thức - đặc biệt là vô thức của người bệnh. Những căn phòng đó cần được thăm dò và dọn dẹp đàng hoàng, chứ không phải để mở toang sai thời điểm, khiến cho những rắn rết ma quỷ dịch bệnh hôi thối được tràn ra ngoài mà không có sự kiểm soát chặt chẽ.

Đó, chính là sự trái ngược với tên Mamiya, hắn hoạt động như một linh mục lắng nghe thú tội của kẻ khác, hắn như trong vai kẻ chữa lành, nhưng thực chất là con sói đen già đội lốt cừu non, là sứ giả của ác quỷ, sử dụng những kiến thức vững chắc của mình để phục vụ những mục đích tàn phá sự ổn định của xã hội. Hắn cho rằng mọi cánh cửa vô thức phải được mở toang ra, nếu cứ đóng kín thì đó là giả tạo, là dồn nén, là dối lòng. Hắn nhân danh bản thân mình là kẻ Chữa lành (Cure), là kẻ giải phóng tâm trí người bệnh, nhưng thật ra những bệnh nhân của Mamiya sau sự “chữa lành” của hắn đều trở nên vô hồn, mất kết nối với bản ngã, hành động như những cỗ máy không còn khả năng tự kiểm soát đạo đức.

Một bên là vị bác sĩ và những người được học hành bài bản, họ thấu hiểu hơn ai hết sự mong manh của tâm trí người bệnh, họ tin rằng thân chủ của mình cần được nâng đỡ, dìu dắt, và thậm chí là cả kèm cặp. Còn một bên thì tin rằng con người phải được tháo xích và thả tự do, bất kể điều đó sẽ gây ra những hậu quả khủng khiếp nào.

Chữ X trên cổ mỗi nạn nhân, là sự lệch lạc của dấu cộng y tế, và phần nào đó là sự đạp đổ trật tự của Thánh giá linh thiêng. Nó là biểu tượng của sức mạnh tri thức bị cái ác thao túng và lợi dụng. Và nó thao túng trí óc người ta bằng ngôn từ. Nó không chỉ là ngôn từ sinh ra từ những lời hỏi thăm ác ý của Mamiya, mà còn là ngôn từ của một xã hội trọng danh dự và mang nhiều ẩn ức. Trong một đoạn phân tích từ video essay của SUAVE cinema, cậu ấy có nhắc về đoạn hội thoại giữa Takabe và vợ trên chuyến xe đi du lịch, nhưng thực chất là Takabe đang muốn đưa cô vào viện tâm thần.

• Fuimie: Chúng ta sẽ ăn thật nhiều đồ ăn ngon ở Okinawa, anh muốn ăn gì nào?
• Takabe: Fumie à, chúng ta sẽ không tới Okinawa đâu.
• Fumie: Em biết. …

Thám tử Takabe nói với vợ mình bằng những ngôn từ nửa vời, mang nhiều tính trốn tránh. Những từ ngữ đó là giúp cho anh tạm thời miễn trừ trách nhiệm với vợ mình, lẩn tránh một vài ước vọng vô thức sâu thẳm nhất rằng anh muốn vợ mình chết đi, và hiện tại, anh đang trên đường đưa cô vào viện tâm thần để hoàn toàn thoát khỏi những ràng buộc ấy. Cách các nhân vật trong phim sử dụng ngôn từ thể hiện rất rõ những ẩn ức, che đậy đi những phần yếu đuối đó. Một nền văn hóa thượng võ, trọng danh dự như Nhật Bản dù sao cũng là một nền văn hóa được xây nên bởi con người, mà con người thì luôn có những phần u tối, mệt mỏi khỏi trách nhiệm xã hội.

Takabe sử dụng những ngôn từ nửa vời, lấp lửng, như một cách tạm thời miễn trừ trách nhiệm đạo đức với vợ mình. Những câu nói ấy che giấu cả nỗi sợ lẫn một ước vọng vô thức đáng sợ là mong muốn được thoát khỏi cô, thậm chí phần nào là mong cô tự sát. Ngôn từ trong Cure luôn là lớp vỏ che chắn cho những phần yếu đuối và tăm tối nhất của con người. Một nền văn hóa kiêu hãnh và chuẩn mực, suy cho cùng, vẫn được tạo nên bởi con người, mà con người thì không bao giờ thuần khiết.

Nói vậy vì tôi cũng không hề gật gù khi đọc được những phân tích nói rằng phim Cure cảnh báo chúng ta về bản năng bạo lực nguyên thủy của con người. Nói như vậy là rơi vào tư duy nhị nguyên, cho rằng loài người chúng ta dù thế nào đi chăng nữa vẫn luôn chỉ là lũ động vật vô đạo. Nói như vậy cũng là xóa bỏ phần gen thần thánh đã giúp chúng ta tạo nên xã hội, nền văn minh, và cả luật pháp để ngăn chặn những thứ bản năng chưa được rèn rũa. Để nói cho đúng, tôi cho rằng không có chuyện ta nên cãi nhau rằng liệu “nhân chi sơ tính bản ác” hay “nhân chi sơ tính bản thiện”, mà phải là bàn về bản chất chúng ta ác hay thiện còn phụ thuộc vào cấu trúc di truyền, cấu trúc gia đình, cấu trúc xã hội, trải nghiệm cá nhân, duyên nghiệp,… Đã là một đứa con của mẹ thiên nhiên và một phần của văn minh nhân loại, chúng ta cũng nên nhận ra năng lực và trách nhiệm của giống loài chúng ta, nhằm nhận thức được cả bản năng tự hủy, lẫn bản năng cứu rỗi của chính mình để tránh vô thức góp phần tạo nên những địa ngục trần gian.