trào lưu phim
TRĂM NĂM BIẾN ĐỘNG CỦA ĐIỆN ẢNH HÀN QUỐC
Người viết: Popo
Có thể nói, Hàn Quốc sở hữu một nền điện ảnh rất thức thời và luôn gắn bó mật thiết với bối cảnh chính trị của thời đại. Xuyên suốt chiều dài lịch sử điện ảnh hơn 100 năm, những chủ đề liên tục được bàn luận trên màn ảnh có thể kể ra như: tổn thương xã hội, quyền lực nhà nước, sự phản kháng của nhân dân, và quá trình dân chủ hóa. Vì vậy, để hiểu rõ hơn về nền điện ảnh của đất nước này thì không thể bỏ qua bối cảnh chính trị luôn đi song song cùng với nó.
★ Thuở sơ khai đến năm 1945
Mặc dù thời điểm chính xác điện ảnh lần đầu xuất hiện ở Hàn Quốc vẫn chưa rõ nhưng có những ghi chép rằng, vào năm 1899, một du khách người Mỹ tên Elias Burton Holmes đã mang camera đến và quay lại phong cảnh và con người ở Seoul trong quãng thời gian ông ở đây, tức chỉ bốn năm sau buổi trình chiếu cuốn phim đầu tiên của anh em nhà Lumière. Tuy nhiên, theo một mẩu quảng cáo trên tờ báo Hwang Seong thì buổi công chiếu phim chính thức đầu tiên trước công chúng Hàn Quốc là vào ngày 23/06/1903 tại nhà kho của công ty điện lực Han Seong.
Trước khi bị Nhật chính thức đô hộ vào năm 1910, một loạt các nhà hát đã xuất hiện tại thủ đô Seoul và các thành phố lớn khác của Hàn Quốc. Tuy nhiên, các nhà hát này phần lớn được xây dựng và quản lý bởi người Nhật, chỉ có một số ít là của người Hàn. Các bộ phim trình chiếu vào thời kỳ này đều được nhập khẩu từ Châu Âu và Mỹ. Những ngôi sao Hollywood lúc bấy giờ như Charlie Chaplin, Rudolph Valentino, và Lillian Gish đều rất được công chúng ưa chuộng.
Ngày 27/10/1919 đánh dấu sự ra đời của nền công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc với sự ra mắt của bộ phim Righteous Revenge tại nhà hát Danseongsa ở Seoul. Người phụ trách sản xuất phim cũng chính là ông chủ của nhà hát này. Đây là bộ phim thuộc thể loại kino drama, tức sự kết hợp giữa quay phim và vở kịch trình diễn trên sân khấu, nên không được xem là một bộ phim hoàn chỉnh nhưng nó vẫn mang ý nghĩa to lớn vì là tác phẩm nghệ thuật đầu tiên được sản xuất bởi vốn của người Hàn Quốc. Đồng thời, bộ phim này cũng chính thức chấm dứt thời kỳ cấm đoán phụ nữ đứng trên sân khấu khi vai nữ được giao cho nữ diễn viên Lee Wol Hwa. Theo sau bộ phim này là sự ra đời của tổng cộng 15 phim khác cũng theo lối diễn kịch Noh. Vào năm 1966, chính phủ Hàn đã chọn ngày 27/10 làm ngày phim quốc gia.
Đến năm 1923, bộ phim The Vow Made Below the Moon của đạo diễn Yoon Baek Nam chính thức công chiếu, mở ra kỷ nguyên phim câm cho điện ảnh Hàn Quốc. Trong quãng thời gian này, bộ phim Arirang (1926) của đạo diễn Na Un Kyu được xem là kiệt tác điện ảnh đầu tiên của Hàn Quốc. Bộ phim được đánh giá cao về mặt nghệ thuật lẫn thông điệp đấu tranh giành độc lập, nâng cao tinh thần dân tộc trong bối cảnh đàn áp dã man của thực dân Nhật. Đáng chú ý hơn, đạo diễn Na cũng từng bị giam cầm suốt hai năm khi tham gia các phong trào giành độc lập. Sau sự thành công vang dội của Arirang, ông bắt đầu thành lập nên công ty sản xuất phim. Ông đồng thời đạo diễn, viết kịch bản, và đóng chính trong các bộ phim của mình. Thế hệ sau này vẫn luôn nhớ đến ông như ngôi sao điện ảnh đầu tiên của đất nước và là người đặt nền móng cho phong cách làm phim auteur của điện ảnh nước nhà. Tuy nhiên, do chính sách kiểm duyệt quá nghiêm ngặt của Nhật, phim câm chỉ thịnh vượng cho đến những năm 30s.
Tám năm sau sự xuất hiện của phim có tiếng đầu tiên trên thế giới - The Jazz Singer (1927), vào năm 1935, bộ phim có tiếng đầu tiên của Hàn Quốc cũng xuất hiện với tựa đề The Story of Chunhyang. Sự xuất hiện của phim có tiếng đồng nghĩa với việc cần có những thiết bị ghi âm và chỉnh sửa âm thanh hiện đại hơn - điều mà các nhà làm phim Hàn Quốc chưa hề có sự chuẩn bị trước. Vì vậy, họ phải nhờ đến sự giúp đỡ của các hãng phim Nhật bấy giờ. Năm 1937, chiến tranh Trung-Nhật lần thứ 2 bùng nổ, Nhật một lần nữa khẳng định sức mạnh quân phiệt và phát triển phim như một phương tiện tuyên truyền quan trọng. Lúc này, Nhật ban hành Luật phim Mãn Châu nhằm thống nhất việc sản xuất, xuất nhập khẩu, và công chiếu phim ở Mãn Châu Quốc. Năm 1942, những phim nói tiếng Hàn chính thức bị cấm hoàn toàn. Các công ty sản xuất phim ở thuộc địa Hàn đều bị sáp nhập làm một dưới tên Chosun Film Production Company. Giai đoạn này, những phim được sản xuất phần lớn đều mang tính chất tuyên truyền nịnh Nhật.
★ Giai đoạn 1945-1953
Sau khi bất chợt tuyên bố đầu hàng vào ngày 15/8/1945, Nhật chính thức rút lui khỏi thuộc địa Hàn, trả lại tự do cho bán đảo Hàn Quốc sau hơn 30 năm cai trị. Người dân hưởng trọn tự do chưa được bao lâu, cuộc xung đột ý thức hệ lại nảy ra bởi hai cường quốc Mỹ và Liên Xô lần lượt chiếm đóng nửa phía Nam và phía Bắc của bán đảo này. Trước sự chi phối của bối cảnh chính trị xã hội, nền điện ảnh Hàn Quốc cũng dần hình thành một trật tự mới. Cũng trong năm này, Hội kiến thiết điện ảnh Chosun được thành lập và đạo diễn Yoon Baek Nam được bầu làm chủ tịch. Trong giai đoạn này, hàng loạt các bộ phim khen ngợi kháng chiến dân tộc được ra mắt nhưng chỉ có vỏn vẹn 5 bộ phim sống sót sau chiến tranh Triều Tiên. Trong số đó, bộ phim Long Live Freedom (1946) của đạo diễn Choi In Gyu là nổi bật nhất với tinh thần chống Nhật mạnh mẽ và ca ngợi tinh thần yêu nước. Bên cạnh đó, đạo diễn Choi còn sản xuất bộ phim A National Referendum (1948) theo yêu cầu của Bộ Quân đội Tư lệnh Mỹ để khuyến khích người dân tham gia cuộc tổng tuyển cử thành lập chính phủ độc lập tại Nam Hàn. Việc kiên quyết tổ chức cuộc tổng tuyển cử này đã bị phe cộng sản và miền Bắc lên án là hành động chia cắt hai miền đất nước. Vì thế, lực lượng cộng sản và đảng Công nhân Triều Tiên ở miền Nam lập tức kêu gọi tẩy chay cuộc tổng tuyển cử mà họ cho là Mỹ âm mưu nhằm đặt Rhee Syngman (Lý Thừa Vãn) vào chức tổng thống. Những cuộc phản đối và biểu tình của nhân dân cũng xuất phát từ đây và để lại hệ quả tang thương như cuộc thảm sát Jeju vào tháng 4/1948 - một mất mát lớn mà đến tận hơn nửa thế kỷ sau người dân nơi đây mới nhận được lời xin lỗi và bù đắp muộn màng từ chính phủ. Ngày 20/7/1948, Rhee Syngman chính thức được bổ nhiệm vị trí tổng thống Nam Hàn. Sau khi nhà nước mới được thành lập, việc sản xuất phim trở nên sôi động hơn và thể loại phim cũng đa dạng hơn. Trong đó, bộ phim A Hometown in Heart (1949) của đạo diễn Yoon Yong Kyu được đánh giá rất cao vì tính chất nhân văn của nó. Cũng vào năm này, bộ phim A Diary of Woman của đạo diễn Hong Seong Gi được ra mắt, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển của công nghệ điện ảnh Hàn Quốc với sự xuất hiện của phim có màu đầu tiên.
Sự bùng nổ chiến tranh Triều Tiên từ năm 1950-1953 không những làm trì trệ sự phát triển của điện ảnh mà còn phá hủy hoàn toàn những thành tựu mà điện ảnh đạt được từ trước. Việc sản xuất phim liên tục gặp trở ngại do thiếu nhân lực, tài chính, và thiết bị. Nhiều đạo diễn và diễn viên lúc này đã gia nhập Cục Quan hệ công chúng hay chương trình Thông tin và Giáo dục Quân đội của Bộ Quốc phòng. Một số khác thì gia nhập Sở Thông tin Hoa Kỳ (USIS) để có thể tiếp tục sự nghiệp điện ảnh của mình qua những bộ phim chính trị. Sau thỏa thuận ngừng bắn năm 1953, ngành công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc trải qua sự hồi sinh chưa từng có. Tổng thống Rhee Syngman đã ban hành chính sách thuế với hi vọng có thể vực dậy nền điện ảnh nước nhà, trong đó, phim nước ngoài thì bị đánh thuế 90% còn phim nội địa thì được miễn thuế hoàn toàn.
★ Giai đoạn sau chiến tranh - 1960
Những năm cuối thập niên 1950, ngành điện ảnh Hàn Quốc không chỉ phát triển về số lượng phim được sản xuất mà còn là sự đa dạng về thể loại phim. Các bộ phim lúc này cũng độc đáo hơn hẳn thời kì trước. Chiến tranh đi qua để lại không ít tổn thất và nó cũng tác động rất lớn đến văn hóa và phong tục tập quán của người dân. Các giá trị truyền thống lần lượt sụp đổ, phụ nữ bắt đầu gia nhập thị trường lao động để thay thế cho những người đàn ông đã mất trong chiến tranh, tự do tình dục gia tăng, và sự sống còn trở thành ưu tiên hàng đầu. Lúc này, sức ảnh hưởng của Mỹ không chỉ ở mức độ viện trợ kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến ý thức và tư tưởng của người dân khi họ đang trải qua quá trình bản địa hóa văn hóa. Điện ảnh lúc này cũng khắc họa rất rõ tình trạng vô chính phủ của xã hội Hàn Quốc hậu chiến tranh khi cùng lúc tồn tại nhiều hệ tư tưởng khác nhau: tàn dư của giá trị truyền thống, chủ nghĩa tự do Mỹ, tinh thần dân chủ, chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa chống cộng, và chủ nghĩa dân tộc. Năm 1957, bộ phim The Wedding Day của đạo diễn Lee Byeong Il đoạt giải thưởng phim hài kịch đặc biệt tại Liên hoan phim Châu Á lần thứ 4 và được cử đi tham dự Liên hoan phim quốc tế Berlin, đánh dấu lần đầu tiên điện ảnh Hàn Quốc được thế giới biết đến.
★ Thập niên 1960
Bước vào thập niên 1960, nền điện ảnh Hàn Quốc chịu ảnh hưởng lớn trước những biến cố chính trị xã hội. Cuộc Cách mạng Tháng tư vào ngày 19/4/1960 do lực lượng lao động và sinh viên khởi xướng nhằm lên án chế độ độc tài của Rhee Syngman và tình trạng tham nhũng tràn lan đã dẫn đến tuyên bố từ chức của ông Rhee chỉ một tuần sau đó. Cuộc cách mạng này cũng đã mang lại những thay đổi quan trọng đối với ngành công nghiệp điện ảnh, nổi bật trong số đó là sự gỡ bỏ kiểm duyệt. Tháng 8/1960, Ủy ban Kiểm duyệt phim được thành lập bởi những người trong ngành. Lúc này, chính phủ dân chủ cũng được thành lập với Yun Bo Seon là tổng thống thứ hai của đất nước. Tuy nhiên, cuộc đảo chính quân sự vào ngày 16/5/1961 do Park Chung Hee lãnh đạo đã buộc Ủy ban này ngừng hoạt động. Không lâu sau đó, Park Chung Hee chính thức lên nắm quyền, trở thành tổng thống thứ ba của Hàn Quốc. Tuy Ủy ban Kiểm duyệt này chỉ tồn tại trong vài tháng, rất nhiều tác phẩm trong giai đoạn ngắn ngủi đó đã đặt nền móng cho sự phát triển của điện ảnh đương đại Hàn Quốc sau này với The Housemaid (1960, Kim Ki Young) và The Aimless Bullet (1961, Yu Hyun Mok) luôn nằm trong top 100 phim Hàn Quốc hay nhất do Cục Lưu trữ phim Hàn Quốc (Korean Film Archive) bầu chọn.
Chính quyền Park Chung Hee chủ trương chấm dứt tình trạng đói nghèo của đất nước nên tốc độ tăng trưởng kinh tế, đô thị hóa, và hiện đại hoá lúc này được thúc đẩy mạnh mẽ. Sự hình thành của các tập đoàn chaebol cũng xuất hiện từ đây. Park xem điện ảnh là một ngành công nghiệp chiến lược, cần có chính phủ kiểm soát. Năm 1962, ông ban hành Luật điện ảnh đầu tiên trong lịch sử Hàn Quốc với mục tiêu tái cơ cấu ngành và hỗ trợ thị trường điện ảnh trong nước. Lúc này, 65 công ty sản xuất phim được gom lại thành 16 công ty, những công ty này sau đó được cấp giấy phép sản xuất. Theo bộ luật này, chỉ những công ty được cấp giấy phép mới được sản xuất phim, những ai sản xuất phim độc lập đều là bất hợp pháp. Với hệ thống sản xuất phim hàng loạt này, số lượng phim được phát hành tăng mạnh và lượng khán giả đến rạp ngày một đông hơn.
Sự phát triển kinh tế đi cùng đó là sự hi sinh của tầng lớp lao động: đồng lương rẻ mạt, điều kiện lao động thấp, áp đặt thời gian làm việc từ 12-14 giờ/ngày. Mọi sự phản kháng của công nhân đều bị chính quyền đàn áp dã man. Ngoài ra, chính quyền Park Chung Hee còn đàn áp người dân bằng những điều luật khắt khe như giới hạn độ dài tóc của nam giới và cấm phụ nữ mặc váy ngắn hơn 17cm so với đầu gối vì ông cho rằng như vậy sẽ làm vấy bẩn hình ảnh phụ nữ Hàn Quốc hiện đại. Vì bị đàn áp tiếng nói, các nhà làm phim thời này đã xây dựng nên không gian gia đình méo mó với những ẩn dụ về sự chia rẽ tầng lớp, sự sụp đổ của chế độ gia trưởng,… để phê phán xã hội. Thời kì hoàng kim của điện ảnh giai đoạn này đã sản sinh ra nhiều bậc đạo diễn đại tài như Kim Ki Young, Yu Hyun Mok, Shin Sang Ok, Lee Man Hee, và Kim Soo Yong. Tuy nhiên, do sự kiểm duyệt quá khắt khe của chính quyền, nhiều tác phẩm sau đó gần như đã bị lãng quên. Cho đến tận những năm 1990, chúng mới được phục hồi và đặt những vị đại đạo này vào đúng vị trí trong lịch sử điện ảnh quốc gia.
★ Thập niên 1970
Nếu như thập niên 1960 là thời kì hoàng kim của điện ảnh Hàn thì thập niên 1970 lại là giai đoạn khủng hoảng trầm trọng. Park Chung Hee nhiều lần sửa đổi hiến pháp để ông có thể tiếp tục duy trì vị trí tổng thống. Hàn Quốc bấy giờ, trên bề mặt là xã hội dân chủ, nhưng thực chất đã quay về với chế độ độc tài. Năm 1972, chính quyền Park ban hành Hiến pháp Yushin nhằm siết chặt quyền lực của mình. Hiến pháp này khiến cho kiểm duyệt điện ảnh vốn đã khắt khe nay lại càng ngặt nghèo hơn. Nền điện ảnh bị cấm đoán dẫn đến số lượng phim được sản xuất giảm mạnh. Song, với sự xuất hiện của loại hình giải trí mới là truyền hình với các đài như KBS hay MBC, ngành công nghiệp điện ảnh trở nên trì trệ hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, vào giữa những năm 1970, một bộ phận các nhà làm phim trẻ với niềm đam mê mãnh liệt và tinh thần dám nghĩ dám làm đã cho ra đời những bộ phim mang đậm dấu ấn thời đại. Bộ phim The March of Fools (1975) đã giúp đạo diễn Ha Gil Jong trở thành biểu tượng trong văn hóa thanh niên. Bên cạnh đó, những bộ phim của Lee Chang Ho, Kim Ho Sun, và Kim Won Se liên tục phản ánh những tổn thương thời đại qua góc nhìn của thanh niên trẻ và phụ nữ thuộc tầng lớp thấp trong xã hội.
Thập niên 1970 dần khép lại với cuộc ám sát của Park Chung Hee vào năm 1979. Sau đó, Thủ tướng Choi Kyu Hah lên nắm quyền trong khoảng thời gian đầy biến động này. Ông cũng hứa sẽ mở cuộc bầu cử dân chủ và ban hành Hiến pháp mới thay cho chế độ độc tài cũ. Tuy nhiên, vào ngày 12/12/1979, cuộc đảo chính quân sự do Chun Doo Hwan lãnh đạo đã lật đổ chính quyền Choi.
★ Thập niên 1980
Xã hội Hàn Quốc bước vào thập niên 1980 với tình trạng vô cùng hỗn loạn. Từ ngày 18-27/5/1980, người dân ở thành phố Gwangju nổi dậy chống lại chế độ độc tài của tướng Chun Doo Hwan và nắm quyền kiểm soát toàn thành phố. Lúc này, Chun đã mở rộng thiết quân luật, điều quân đội có xe tăng và trực thăng vũ trang đến để trấn áp ngay lập tức. Điều này dẫn đến một cuộc thảm sát đẫm máu và sự sụp đổ của Phong trào Dân chủ, để lại vết sẹo lớn trong suốt bốn thập kỷ sau của đất nước. Vào ngày 1/9/1980, Chun Doo Hwan chính thức lên chức tổng thống, đem xã hội Hàn Quốc quay lại chế độ độc tài tàn bạo. Chính quyền của Chun được xây dựng trên nền tảng yếu kém, vì vậy, ông đã thực hiện Chính sách 3S (Sex, Screen, Sport) để đánh lạc hướng dư luận. Sau đó, việc kiểm duyệt những nội dung liên quan đến tình dục được nới lỏng, hàng loạt phim khiêu dâm được sản xuất trong suốt cả thập kỷ này. Ngay cả những phim được đánh giá cao về mặt nghệ thuật cũng mang mức độ khiêu dâm cao, ví dụ như Spinning the Tales of Cruelty Towards Women (1984, Lee Doo Yong) - bộ phim Hàn Quốc đầu tiên được tham dự Liên hoan phim Cannes, The Surrogate Woman (1987, Im Kwon Taek) - đem lại cho diễn viên Kang Soo Yeon giải thưởng Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Venice với vai trò là người Hàn Quốc đầu tiên nhận giải thưởng này, Village in the Mist (1983, Im Kwon Taek), Eoudong (1985, Lee Chang Ho), và Mulberry (1986, Lee Doo Yong). Ngoài ra, bộ phim Mandala phát hành năm 1981 đã gây chú ý trong giới chuyên môn, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của đạo diễn Im Kwon Taek.
Phong trào Dân chủ tháng 6/1987 diễn ra để lại một đoạn sử đầy bi thương nhưng đã giúp xã hội Hàn Quốc chuyển mình thoát khỏi chế độ độc tài quân sự. Sau đó, Roh Tae Woo nhậm chức, trở thành tổng thống đầu tiên dưới thời kì dân chủ của đất nước. Tuy là đồng minh thân cận của Chun Doo Hwan, chính quyền Roh đã tích cực đưa ra những chính sách cải cách dân chủ, phục hồi nền kinh tế và chính trị nước nhà. Thời gian này, những đạo luật điện ảnh khắt khe dần được dỡ bỏ. Đạo diễn Park Kwang Su lúc này cho ra mắt phim Chilsu and Mansu (1981), đánh dấu sự khởi đầu của Làn sóng mới trong điện ảnh Hàn Quốc (Korean New Wave). Một số đạo diễn nổi tiếng của làn sóng này ngoài ra còn có Jang Sun Woo, Chung Ji Young, và Lee Myung Se. Với kinh nghiệm từng tham gia các phong trào đấu tranh chính trị, những bộ phim của họ là nỗ lực diễn giải lại những sự kiện lịch sử bị coi là cấm kỵ trong thời kỳ độc tài quân sự, như sự xung đột giữa cánh tả và cánh hữu trước và sau Chiến tranh Triều Tiên hay vụ thảm sát Gwangju 1980. Họ cũng hướng đến những thay đổi trong xã hội Hàn Quốc - nơi con người liên tục bị đàn áp, và tạo ra một quy ước thẩm mỹ mới cho nền điện ảnh nước nhà.
★ Thập niên 1990
Bước vào thập niên 1990, ngành công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc có những bước tiến vô cùng ngoạn mục, Chungmuro trở thành cái tên vang xa cả trong và ngoài nước. Năm 1992, Kim Young Sam được bầu làm tổng thống tiếp theo, ông cũng là tổng thống đầu tiên đến từ đảng đối lập và là tổng thống dân sự đầu tiên của Hàn Quốc trong hơn 30 năm. Ngay khi nhậm chức, ông liền tiến hành bắt giữ và truy tố Chun Doo Hwan và Roh Tae Woo. Với sự sụp đổ của khối Đông Âu, xã hội Hàn Quốc cũng nhanh chóng tràn ngập bầu không khí hậu Chiến tranh Lạnh và văn hóa tiêu thụ được đẩy mạnh. Trong giai đoạn này, ngành công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc đã nhìn thấy cơ hội phát triển mới. Bắt đầu từ đầu những năm 1990, các tập đoàn kinh tế như Samsung, SK, và Daewoo đã thâm nhập vào ngành công nghiệp điện ảnh, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa phim ảnh. Bộ phim Marriage Story (1992, Kim Ui Seok) là bộ phim đầu tiên với sự tham gia của Samsung với tư cách là nhà đầu tư chính. Cũng từ đây, các tập đoàn kinh tế như CJ, Orion, Lotte tích cực tham gia vào ngành công nghiệp điện ảnh, góp phần vào sự phát triển lớn mạnh của nền điện ảnh quốc gia. Các tập đoàn lớn này cũng rất tích cực bắt tay với các nhà làm phim và đạo diễn trẻ, khuyến khích sự dấn thân và tinh thần sáng tạo nghệ thuật, nhằm nỗ lực đa dạng hóa nền điện ảnh. Công chúng lúc này bắt đầu được xem những bộ phim thương mại chất lượng cao, như The Gingko Bed (1996, Kang Je Gyu), The Contact (1997, Chang Yoon Hyun), Beat (1997, Kim Sung Su), và City of the Rising Sun (1999, Kim Sung Su). Những tác phẩm này đã mở đường cho một môi trường sáng tạo mới. Bên cạnh đó, bộ phim A Single Spark (1996, Park Kwang Su) - một trong những bộ phim cuối thuộc Làn sóng mới, cũng được đánh giá rất cao vì sự đột phá của nó, và bộ phim này cũng được đồng biên kịch bởi hai bậc thầy điện ảnh tương lai là Lee Chang Dong và Hur Jin Ho.
Trong nửa cuối thập niên 1990, văn hóa điện ảnh chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ. Sau một thời gian dài bị ràng buộc bởi các hạn chế nhập khẩu phim, làn sóng tự do đã giúp một lượng lớn đa dạng phim nước ngoài được giới thiệu đến công chúng Hàn Quốc. Điều này đã giúp lượng người hâm mộ phim nghệ thuật tăng lên, và số lượng các khoa điện ảnh tại các trường đại học trên toàn quốc tăng vọt. Nắm bắt làn sóng văn hóa này, tạp chí điện ảnh hàng tuần đầu tiên, Cine 21, được xuất bản vào năm 1995. Cùng năm đó, một tạp chí hàng tháng nhắm đến những người đam mê điện ảnh, KINO, cũng được xuất bản lần đầu tiên. Hơn nữa, vào năm 1996, Liên hoan phim quốc tế Busan lần đầu tiên được tổ chức. Cũng từ lúc này, những vị đạo diễn tài ba của điện ảnh đương đại Hàn Quốc như Hong Sang Soo, Lee Chang Dong, Hur Jin Ho, Kim Ki Duk, Park Chan Wook, Bong Joon Ho,… bắt đầu rục rịch cho ra mắt những bộ phim đầu tiên trong sự nghiệp của mình, báo hiệu thời kì phục hưng của điện ảnh Hàn trong thế kỷ tiếp theo.
Năm 1997, khủng hoảng kinh tế IMF xảy ra khiến Hàn Quốc rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng, tỉ lệ thất nghiệp ngày càng gia tăng. Vào tháng 12/1997, Kim Dae Jung của đảng dân chủ được bầu làm tổng thống nhiệm kỳ tiếp theo. Ông xem lĩnh vực công nghệ thông tin là giải pháp cho cuộc khủng hoảng tài chính, dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của thời kì kỹ thuật số. Làn sóng văn hóa cũng nằm trong sự bùng nổ của thời đại công nghệ nên đã thu hút được rất nhiều vốn đầu tư và đem lại cho nền điện ảnh sự tự do phát triển sau bao nhiêu thập kỷ bị kìm kẹp.
Năm 1999, bộ phim Shiri của đạo diễn Kang Je Gyu đạt kỉ lục phòng vé lúc bấy giờ, đánh dấu bước đột phá của điện ảnh Hàn Quốc. Cũng trong năm này, tác phẩm Peppermint Candy của đạo diễn Lee Chang Dong nhận được rất nhiều sự yêu thích từ công chúng lẫn sự công nhận từ giới chuyên môn khi nhắc về những tổn thương của người dân sau vụ thảm sát Gwangju 1980 và khủng hoảng kinh tế 1997. Với tinh thần sáng tạo và nhiệt huyết vô tận, điện ảnh Hàn Quốc chính thức bước vào hàng ngũ cường quốc điện ảnh thế giới.
★ Thập niên 2000
Điện ảnh Hàn Quốc đầu thập niên này phát triển mạnh mẽ khi trải qua hai đời tổng thống dân chủ liên tiếp là Kim Dae Jung (1998-2003) và Roh Moo Hyun (2003-2008). Các bộ phim điện ảnh trong nước liên tục đoạt được các giải thưởng lớn nhỏ tại các Liên hoan phim quốc tế. Tất cả những giải thưởng Hàn Quốc đạt được ở Cannes đều nằm trong giai đoạn cầm quyền của hai vị tổng thống này, chỉ trừ giải Kịch bản xuất sắc nhất cho Poetry (2010, Lee Chang Dong). Ngoài ra, từ năm 2003-2004, đạo diễn Lee Chang Dong còn là Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch của chính phủ Hàn Quốc đầu tiên đến từ giới văn nghệ sĩ.
Từ năm 2008-2017, Hàn Quốc trải qua giai đoạn cầm quyền của phe bảo thủ là Lee Myung Bak (2008-2013) và Park Geun Hye (2013-2017). Các bộ phim chủ đề chính trị vào lúc này cũng chịu kiểm duyệt khắt khe hơn. Trong giai đoạn này, thông tin về việc các nghệ sĩ của Chungmuro bị đưa vào danh sách đen bắt đầu xuất hiện khắp nơi. Những cái tên xuất hiện trong danh sách này có thể kể ra như Park Chan Wook, Bong Joon Ho, Kim Hye Soo, Yoo Ah In,… Năm 2014, Hàn Quốc chứng kiến vụ chìm phà Sewol đầy đau thương đã tước đi sinh mạng của hơn 300 học sinh trung học do sự tắc trách của chính quyền Park Geun Hye. Sau khi Liên hoan phim quốc tế Busan (BIFF) phát sóng phim tài liệu về vụ chìm phà, các quan chức chính phủ liền yêu cầu ban tổ chức rút lại phim này. Khi ban tổ chức từ chối thì chính quyền lập tức cắt giảm ngân sách tài trợ. Năm 2016, hàng loạt người dân đổ về quảng trường Gwanghwamun tại thủ đô Seoul để tham gia thắp nến biểu tình, yêu cầu bà Park Geun Hye từ chức sau nhiều vụ bê bối liên tiếp.
Sau khi Park Geun Hye bị phế truất vào năm 2017 thì Moon Jae In của đảng dân chủ đã lên nắm quyền tổng thống tiếp theo. Kể từ khi ông nhậm chức, nền điện ảnh Hàn Quốc dần có những bước chuyển tích cực hơn. LHP quốc tế Busan liên tục cải tổ nhân sự để lấy lại quyền tự chủ, và đạo diễn Lee Chang Dong trở lại vào năm 2018 với Burning sau khi im ắng suốt 8 năm hơn. Điện ảnh Hàn sau đó cũng thắng đậm ở các giải thưởng quốc tế với những tác phẩm nổi bật như Burning (2018), House of Hummingbird (2018), và Parasite (2019).
Năm 2022, Yoon Suk Yeol từ phe bảo thủ đắc cử tổng thống. Dưới chính quyền của ông, toàn bộ kinh phí của chính phủ dành cho Liên hoan phim Độc lập Seoul đều bị cắt bỏ, khiến cho nền tảng phim độc lập quan trọng nhất của đất nước rơi vào tình thế nguy hiểm. Vào tháng 12/2024, Yoon Suk Yeol bất chợt tuyên bố thiết quân luật khẩn cấp, gây ra nhiều ý kiến trái chiều. Sau đó, hàng trăm tổ chức điện ảnh và hàng nghìn nhà làm phim và diễn viên đã ký tuyên bố kêu gọi đình chỉ và bắt giữ ông Yoon. Đây vừa là một cuộc biểu tình chính trị vừa là sự phẫn nộ của ngành công nghiệp trước những hành động xâm phạm nền dân chủ, tự do ngôn luận và ổn định xã hội.
Khi chính quyền kế nhiệm của Lee Jae Myung nhậm chức vào tháng 6/2025, ông đã nhanh chóng ban hành các chính sách khôi phục nguồn tài trợ đã bị cắt giảm dưới thời Yoon, đặc biệt là nền điện ảnh độc lập.
Khi đặt điện ảnh và bối cảnh chính trị xã hội bên cạnh nhau, ta dễ nhận thấy rằng điện ảnh luôn mang trong mình tiếng nói của thời đại. Hơn hết, những vị đạo diễn tài ba của điện ảnh Hàn phần lớn đều sinh ra trong giai đoạn chuyển tiếp giữa chế độ bảo thủ và chế độ dân chủ, vì vậy, họ từng là những người tham gia các cuộc đấu tranh biểu tình và chứng kiến bạn bè, người thân bị tra tấn dã man. Do đó, họ sớm có ý thức mạnh mẽ về tinh thần tự do và mang lập trường chính trị rõ ràng. Có lẽ, họ cũng nhận ra rằng, thái độ trung lập trước chính trị là một đặc quyền xa xỉ không phải ai cũng có, và chính vì thế, họ lại càng phải đấu tranh để giải hòa và xoa dịu những tổn thương mà lịch sử đã gây ra.
__________________________________
Bài viết có tham khảo từ các nguồn:
- Sangjoon, Lee. Rediscovering Korean Cinema.
- Paquet, Darcy. A Short History of Korean Film
Ủng hộ All About Movies
Đóng góp cho các tay viết của AMO
hàng tháng
chỉ từ 10K VNĐ