Từ những con phố hoang vắng của Naples đến những mảng tối trong tâm trí của người cha lạc lối, Hey Joe của đạo diễn Claudio Giovannesi là một hành trình trở về, không chỉ với thời gian, mà với cả ký ức, tội lỗi và lòng trắc ẩn. Ra mắt tại hạng mục Grand Public của Liên hoan phim Rome lần thứ 19, đánh dấu sự trở lại của tài tử James Franco trong một vai diễn hiếm hoi vừa trầm tĩnh vừa thấm đẫm sự ăn năn. Với Hey Joe, Giovanessi tiếp tục đào sâu thế giới hiện thực nhưng vẫn đậm chất trữ tình từng làm nên danh tiếng của ông qua La Paranza dei Bambini. Nhưng lần này, với Hey Joe, câu chuyện mở rộng hơn, lặng lẽ hơn, như một khúc blues ngân dài về con người và ký ức.

Lấy bối cảnh thập niên 1970, Dean Barry (James Franco), cựu binh người Mỹ từng đi qua ba cuộc chiến (Thế chiến II, Hàn Quốc, Việt Nam), sống cô độc giữa miền ký ức rạn nứt về mối tình xưa với nàng Lucia (Giada Savi). Một ngày kia, ông nhận được một lá thư từ người con trai thất lạc, mời ông đến Naples để gặp mặt. Từ đó, Hey Joe mở ra như một cuốn nhật ký của sự chuộc lỗi: cuộc hành trình từ nước Mỹ rệu rã đến nước Ý đổ nát, nơi một người cha tìm kiếm cơ hội được tha thứ, không chỉ từ con trai, mà từ chính bản thân ông.

Ở tầng sâu, Hey Joe là câu chuyện về nỗi khao khát kết nối. Chiến tranh đã biến Joe thành kẻ không nơi thuộc về, và Naples, thành phố của những vết thương lịch sử, phản chiếu chính sự hoang phế trong tâm hồn ông. Cuộc gặp giữa hai thế hệ, hai nền văn hóa, hai vết thương, chiến tranh và nghèo đói, dần gỡ bỏ những lớp bụi thời gian, đưa câu chuyện vượt khỏi khuôn khổ gia đình để trở thành ẩn dụ về “ngôi nhà” như một khái niệm tinh thần: nơi ta có để chấp nhận sự thật về bản thân và những người ta yêu thương.

Giovannesi không biện minh cho nhân vật. Ông quan sát họ với ánh nhìn thấu cảm nhưng không khoan nhượng, để họ tự bộc lộ tâm hồn qua im lặng và cử chỉ. Như Franco từng nói trong buổi ra mắt phim: “No matter how life takes you, there’s always a choice.” Thoạt tiên, đây là một câu nói có vẻ giản đơn, nhưng trong bối cảnh bộ phim, nó lại mang một sức nặng khác: chọn tha thứ không phải là lối thoát, mà là sự chấp nhận nỗi đau như một phần của căn tính.

Về hình ảnh và nhịp điệu kể chuyện, điện ảnh của Giovannesi luôn chú trọng cảm giác tồn tại trong không gian, và Hey Joe tiếp nối điều đó bằng cách biến Naples thành một nhân vật thực thụ. Ống kính Daniele Ciprì phủ lên thành phố một gam màu xám vàng ẩm thấp, nơi ánh sáng ban mai luồn qua những con hẻm chật, đổ dài trên tường gạch cũ, phản chiếu khuôn mặt của những thân phận bị thời gian mài mòn. Mỗi khung hình như một bức polaroid đã phai nhạt, nhưng vẫn âm ỉ hơi ấm của sự sống.

Ở đây, Giovanessi tránh xa thứ hiện thực trần trụi kiểu neorealismo (tân hiện thực), thay vào đó là một hiện thực cảm xúc, nơi ký ức, bóng tối và tiếng nhạc quyện hòa. Cách ông dựng phim chậm rãi, giàu nhịp điệu, khiến hành trình của Dean trở thành một chuyến đi nội tâm nhiều hơn là thể xác. Những cảnh hai cha con ngồi đối diện mà không nói, hay cảnh Dean đi lạc giữa khu chợ, nghe tiếng chuông nhà thờ hòa với tiếng tàu điện, tất cả tạo thành dòng chảy của thời gian, khi quá khứ và hiện tại tan vào nhau.

Giovanessi không cố tố vẽ Naples như một tấm bưu thiếp, mà như một sinh thể vừa khắc nghiệt vừa nhân hậu. Thành phố ấy, nơi những người lao động, những ca khúc Neapolitan, những tấm rèm phơi ngoài ban công, là chứng nhân cho cuộc hòa giải giữa hai linh hồn: một người cha xa xứ và một người con lớn lên giữa cảnh hoang tàn.

James Franco, sau thời gian dài vắng bóng, trở lại trong một vai diễn như dành riêng cho anh: một người đàn ông sống giữa sự chuộc lỗi và tuyệt vọng. Franco tiết chế, kiệm lời, gần như để ánh mắt kể chuyện thay cho ngôn từ. Có khoảnh khắc, Dean Barry chỉ đứng nhìn con trai qua khung cửa sổ, nhưng ánh nhìn ấy như chứa cả một cuộc đời truân chuyên. Đây chắc chắn không phải là kiểu diễn xuất mà Hollywood kỳ vọng, mà là thứ diễn xuất như men rượu cũ thấm vào không khí: hiếm khoảnh khắc “bùng nổ” nhưng tạo được cảm xúc lắng đọng cho người xem.

Francesso Di Napoli, trong vai Enzo, người con trai, mang lại sự đối trọng hoàn hảo. Nếu Dean là tàn dư của một thể kỷ chiến tranh đầy rẫy mất mát, thì Enzo là đại diện cho thế hệ trẻ bị bóp nghẹt giữa khát vọng thoát nghèo và định mệnh tăm tối. Sự tương phản ấy khiến mỗi cuộc đối thoại giữa hai người như một cuộc thương lượng âm thầm giữa hai thế giới khác biệt nhưng cùng mang một nỗi đau rất con người. Bên cạnh hai cha con, Aniello Arena trong vai Don Vittorio, người cha nuôi trong giới tội phạm, tạo thêm lớp căng thẳng xã hội, khiến bi kịch của Enzo vừa cá nhân vừa tập thể.

Âm nhạc là linh hồn thứ hai của Hey Joe. Những bản jazz, blues, và soul Mỹ hòa cùng âm thanh dân gian Ý, tạo nên thứ chất liệu lai pha đặc trưng của thời hậu chiến. Các đoạn nhạc vang lên không để dẫn cảm xúc, mà để nói hộ những gì nhân vật không thể nói. Có khoảnh khắc, giai điệu “Hey Joe” vang lên khe khẽ trên radio, như lời gọi vọng từ một khoảng không nằm giữa quá khứ và hiện tại, giữa cha và con, giữa nước Mỹ và nước Ý.

Dưới bàn tay của Giovannesi, Hey Joe không phải là câu chuyện chuộc lỗi theo mô típ quen thuộc. Ông không trao cho Dean một kết thúc trọn vẹn, mà một nhận thức mới: rằng trở về không phải là tìm lại điều đã mất, mà là học cách sống cùng nó. Naples, thành phố của tàn tích và hy vọng, trở thành nơi sự sống và cái chết cùng tồn tại, nơi con người nhìn thấy chính mình trong ánh mắt người khác. Giữa những phim Ý đương đại thường hướng về chính trị hoặc xã hội, Hey Joe chọn cách kể chuyện bằng sự lặng im, bằng hơi thở. Nó có thể không ồn ào, không phá cách, nhưng là một tác phẩm sâu sắc về con người, thứ điện ảnh tin vào cảm xúc, tin vào khoảnh khắc nhỏ bé khi ai đó quyết định quay về.

Ở cuối hành trình, Hey Joe không chỉ là tiếng gọi của người cha dành cho con, mà là lời thì thầm của chính chúng ta, những kẻ vẫn đang mải miết tìm đường về. Dù đi xa đến đâu, vẫn có một thành phố, một ký ức, một con người níu ta quay trở lại. Ở đó, “nhà” không còn là một nơi chốn, mà là sự chấp nhận lặng lẽ, ấm áp, và nhân hậu.

---

Bộ phim Hey Joe sẽ được chiếu lúc 19:30 ngày 25/10, tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia (87 Láng Hạ, Ô Chợ Dừa) trong khuôn khổ Liên hoan phim Italia tại Việt Nam.