PV: Nguồn cảm hứng nào dẫn anh tới với câu chuyện Tròn Vuông Tam Giác?

Đinh Hoàng Long: Thật ra Tròn Vuông Tam Giác không xuất phát từ một nguồn cảm hứng nội dung cụ thể nào cả. Nó đến khá tự nhiên, chủ yếu từ những gì tôi đã xem và trải nghiệm trong quá trình học làm phim. Khi đó, tôi có cơ hội tiếp xúc với một số tác phẩm sử dụng hình ảnh đen trắng và những khung hình rất đặc biệt để kể chuyện.

Có hai bộ phim để lại cho tôi nhiều ấn tượng về mặt thị giác. Một là Oz the Great and Powerful (2013), xét thuần túy ở cách xử lý hình ảnh. Bộ phim còn lại là Null, một tác phẩm mà toàn bộ câu chuyện được kể trong một khung hình tròn duy nhất. Tôi không chắc hiện giờ phim còn phổ biến trên mạng hay không, nên đã tải về để nghiên cứu kỹ hơn. Cách họ giới hạn khung hình nhưng vẫn tạo được nhịp điệu và cảm xúc thực sự rất thú vị.

Vì vậy, nếu gọi là cảm hứng thì đúng hơn là cảm hứng về mặt kỹ thuật và hình thức, hơn là về mặt nội dung. Tròn, Vuông, Tam Giác bắt đầu từ việc thử nghiệm ngôn ngữ hình ảnh ấy. Còn câu chuyện thì tôi muốn kể về ba nhân vật, ba đời sống đan xen vào nhau trong cùng một không gian tồn tại. Những phần đó thì có lẽ lát nữa tôi sẽ chia sẻ kỹ hơn.

PV: Ba nhân vật trong phim anh: Một nam thanh niên, một nữ thanh niên, và một người phụ nữ lớn tuổi. Ba nhân vật này liệu có đại diện cho 3 góc nhìn khác nhau trong cuộc đời?

Đinh Hoàng Long: Ồ, cái này mình cũng tò mò, không biết sau buổi chiếu All About Shorts #7 ở Ba Vì thì các khán giả của bạn có nghĩ ẩn dụ về điều gì không? Mình rất muốn nghe góc nhìn của khán giả!

PV: Haha, khán giả ở Ba Vì rất bị cuốn hút bởi Tròn Vuông Tam Giác, nhưng mọi người đều thấy tiếc nuối khi không có cơ hội được trò chuyện cùng đạo diễn ở đó nên mọi người chỉ có thể đưa ra những góc nhìn rất cá nhân về bộ phim thôi. Rằng mỗi hình khối và mỗi nhân vật lại đại diện cho một góc nhìn khác nhau, từ những kiểu người khác nhau trong cuộc sống. Nhưng các khán giả đều có chung một thắc mắc rằng liệu anh có nghĩ những hình khối đó sẽ tượng trưng cho các nhân vật suốt đời không, hay nó sẽ thay đổi theo thời gian?

Đinh Hoàng Long: Ồ! Tôi nghĩ các bạn nghĩ đúng đó! Khi bắt đầu viết kịch bản, tôi có chủ ý để mỗi nhân vật đại diện cho một hình khối nhất định. Ở giai đoạn ý tưởng ban đầu, tôi cũng khá “áp đặt” những hình khối đó lên nhân vật, coi chúng như những lăng kính để nhìn đời.

Mỗi hình đều có những cạnh, giống như cách mỗi con người có những góc nhìn khác nhau. Với nhân vật nam, tôi chọn hình tam giác. Xuất phát từ suy nghĩ khá bản năng rằng góc nhìn của đàn ông thường đơn giản hơn, ít lớp lang hơn so với phụ nữ.

Nhân vật nữ thì tôi gắn với hình vuông. Phụ nữ, theo cảm nhận của tôi, thường có nhiều “cạnh” hơn, họ nhạy cảm hơn, tinh tế hơn, có thêm những trực giác rất khó gọi tên, kiểu như “giác quan thứ sáu”. Vì vậy hình vuông, với nhiều cạnh hơn tam giác, trở thành một ẩn dụ phù hợp cho góc nhìn ấy.

Còn nhân vật người phụ nữ lớn tuổi thì là hình tròn. Người đã đi qua nhiều trải nghiệm trong đời thường có cái nhìn tròn trịa hơn về cuộc sống. Họ không còn nhìn mọi thứ theo kiểu rạch ròi, đúng–sai, một–hai như người trẻ nữa. Thay vào đó, cái nhìn ấy mềm mại hơn, bình dị hơn, và bình tâm hơn. Nó mang một trạng thái “calm”, nơi mọi thứ được chấp nhận như chính nó vốn là.

Ba nhân vật, ba hình khối, cũng là ba cách nhìn đời khác nhau, đan xen và soi chiếu lẫn nhau trong cùng một không gian sống.

PV: Trong một phân cảnh, người phụ nữ lớn tuổi đứng ở trung tâm của khung hình tròn. Vòng tròn bắt đầu xoay rất chậm, kèm theo âm thanh tích tắc của đồng hồ. Chi tiết này khiến tôi, và có lẽ cả khán giả, cảm nhận khá rõ về sự trôi đi của thời gian, về tuổi già, và thấp thoáng đâu đó là ý niệm về cái chết.

Đinh Hoàng Long: Ừ, thật ra thì mọi người cảm nhận như vậy là đúng. Ý nghĩa của phân cảnh này cũng được đặt ra khá rõ ràng ngay từ đầu. Lúc làm, tôi cũng có cân nhắc khá nhiều: có nên dùng âm thanh đồng hồ hay không, hay chỉ để hình ảnh tự vận động.

Cuối cùng, tôi chọn giữ lại tiếng tích tắc vì muốn nhấn mạnh cảm giác về một “khoảnh khắc sống” của con người khi đã lớn tuổi. Ở giai đoạn ấy, đời sống thường được cấu thành bởi những hành động lặp đi lặp lại. Thời gian như thể không còn trôi thẳng nữa, mà quay vòng, những ký ức trong quá khứ cứ liên tục trở về, va chạm với hiện tại. Nhịp sống vì thế cũng chậm dần, chậm hơn rất nhiều so với người trẻ. Cái chậm ấy không chỉ là nhịp độ sinh hoạt, mà là một trạng thái tồn tại.

Nếu mọi người để ý kỹ trong khung hình, sẽ thấy ở chính giữa tôi có đặt một chữ C. Không biết lúc xem có ai nhận ra không. Cảnh này được quay ở Sân khấu Trống Đồng, một không gian hiện tại đã không còn hoạt động biểu diễn nữa, với rất nhiều hàng ghế trống. Tôi chọn bối cảnh đó và đặt chữ C như một ký hiệu cho center - trung tâm.

Người phụ nữ lớn tuổi đứng ở trung tâm khung hình, cũng là trung tâm của vòng quay thời gian ấy. Ở đó, mọi thứ trở nên tròn trịa hơn, lắng lại hơn. Không còn vội vã, không còn căng thẳng, chỉ còn sự bình tâm, chấp nhận, và một nhịp sống rất chậm, rất người.

PV: Vậy vì sao anh lại chọn đặt chữ C — hay Center — trong khung hình ấy?

Đinh Hoàng Long: Thật ra chữ C đó mang nhiều tầng nghĩa, nhưng với tôi thì nó khá đơn giản. Trước hết, nhân vật người phụ nữ lớn tuổi được đặt đúng ở vị trí trung tâm khung hình. Mọi ánh nhìn đều quy tụ về đó.

Thứ hai, phân cảnh này gắn liền với hình ảnh chiếc đồng hồ. Mà đồng hồ thì luôn có một điểm trung tâm. nơi mọi chuyển động xoay quanh. Khi đặt nhân vật ở vị trí ấy, tôi muốn gợi cảm giác rằng có một con người đang đứng ngay tâm điểm của vòng quay thời gian.

Còn với những hàng ghế phía sau, tôi xem đó như những lớp trải nghiệm đã tích tụ theo năm tháng. Không gian ấy có nhiều “layer”, nhiều tầng sâu, giống như đời sống nội tâm của người đã đi qua rất nhiều chặng đường.

Với tôi, mọi thứ dừng lại ở mức đó. Còn việc diễn giải sâu hơn, hay nhìn ra những ý nghĩa khác, tôi nghĩ nên dành cho khán giả tự cảm nhận theo cách của riêng mình.

PV: Cô gái trẻ xuất hiện ở đầu phim với đôi tay tạo thành dấu Thánh đặt lên môi, rồi sau đó đứng tựa vào tường với hai tay dang rộng, gợi liên tưởng đến hình ảnh cái chết của Chúa Jesus. Liệu cảm nhận đó có nằm trong ý niệm ban đầu của anh?

Đinh Hoàng Long: Phân cảnh đó, ngay từ khi viết kịch bản, tôi đã xác định nó mang hai tầng nghĩa.

Tầng nghĩa thứ nhất là một biểu tượng mang màu sắc Thiên Chúa giáo. Nhưng thay vì đặt biểu tượng ấy lên hình ảnh người đàn ông - điều vốn rất quen thuộc - tôi chủ ý chuyển nó sang hình ảnh người phụ nữ, để tạo ra một cảm giác mềm mại, mong manh và khác đi.

Tầng nghĩa thứ hai thì đơn giản và trực tiếp hơn: đó là một “tuyên ngôn” ở đầu phim. Tôi muốn ngầm nói với khán giả rằng đây là một bộ phim không có thoại, và để xem nó, mọi người cần im lặng và tập trung. Cử chỉ đặt tay lên môi giống như một lời nhắc: hãy dừng lại, đừng nói, đừng phân tâm - chỉ quan sát và cảm nhận bộ phim.

Ngoài hai ý đó, tôi không cố gắng đóng khung cách hiểu của khán giả. Ngay từ đầu, ý niệm của Tròn – Vuông – Tam Giác đã là mở ra nhiều góc nhìn khác nhau. Cá nhân tôi cũng không thích giải thích quá nhiều. Tôi tò mò hơn về việc khán giả sẽ tự đọc bộ phim này như thế nào, và họ nhìn thấy điều gì trong những hình ảnh ấy.

PV: Anh nhìn nhận thế nào về việc định hướng cảm xúc của khán giả khi xem phim? Khi xây dựng phim, anh có chủ động tính toán trước khả năng khán giả sẽ cảm thấy khó chịu ở một số phân đoạn hay không?

Đinh Hoàng Long: Có chứ. Và thậm chí, có những đoạn tôi cố tình để khán giả cảm thấy khó chịu.

Ví dụ rõ nhất là phân cảnh chiếc đồng hồ. Nhịp điệu của nó rất chậm, chậm, và kéo dài. Khi làm phần hình ảnh, tôi cũng trao đổi khá nhiều với các diễn viên. Tôi nói với họ rằng: các bạn có thể diễn và cảm nhận nhân vật theo cách của riêng mình, nhưng đồng thời chúng ta phải cùng nhau tính rất kỹ về timing.

Vấn đề ở đây là làm sao để tạo ra sự khó chịu, nhưng không đẩy khán giả ra khỏi bộ phim. Họ có thể thấy bức bối, nhưng vẫn muốn tiếp tục xem, vì bị cuốn theo. Cái cuốn ấy đến từ việc khán giả không đoán được hành động tiếp theo sẽ là gì.

Do kịch bản chủ yếu là chữ, còn phần hình ảnh thì có nhiều không gian để biến đổi, nên tôi phải bàn rất kỹ với diễn viên về từng hành động: tiếp theo nên là gì, chuyển như thế nào, ngắt ở đâu. Đặc biệt là với cảnh đồng hồ, nếu cứ để nó xoay mãi thì rất dễ gây buồn ngủ hoặc khiến người xem bỏ cuộc.

Vì vậy, tôi phải chủ động “ngắt” cảm giác khó chịu đó. Chẳng hạn như để nhân vật bước vào khung hình thêm một lần nữa. Cái sự xuất hiện ấy giúp khán giả xả bớt căng thẳng, rồi nhận ra: à, mình đã ở trong nhịp này rồi, nhưng câu chuyện lại tiếp tục rẽ sang một hướng khác. Trong phim có khá nhiều khoảnh khắc được xây dựng theo cách đó, nó khó chịu vừa đủ, rồi được giải tỏa, để khán giả tiếp tục ở lại với bộ phim.

PV: Trong phim còn rất nhiều hình ảnh biểu tượng khác, như cái đầu nổ tung thành chùm bóng bay của người phụ nữ lớn tuổi. Hay đôi cánh thiên thần mọc ra từ sau lưng người đàn ông. Anh có thể chia sẻ thêm góc nhìn của anh về những biểu tượng này không?

Đinh Hoàng Long: Ngay từ lúc viết kịch bản, tôi đã không xem hình ảnh cái đầu như một quả bóng bay là sự chết chóc hay nổ tung theo nghĩa tiêu cực. Với tôi, đó là hình ảnh của kinh nghiệm, của những tích lũy mà con người mang theo suốt đời. Khi người ta đủ lớn, đủ trải nghiệm, mọi thứ dồn lại và đạt đến một điểm cực đại.

Khoảnh khắc “nổ” ấy thực chất là sự thăng hoa. Tôi hay gọi nó là cheer up - không phải là tan biến, mà là vươn lên. Kiến thức, trải nghiệm, sự hiểu biết đạt tới đỉnh cao rồi nhẹ nhàng bay lên, giống như một sự thông thái, hay một dạng giác ngộ.

Vì thế tôi chọn hình ảnh bóng bay. Bóng bay mang cảm giác vui, nhẹ, trong trẻo. Nó không ghê rợn, không u ám, mà là một cách rất hồn nhiên để nói về khoảnh khắc con người chạm tới đỉnh cao của nhận thức.

Với hình ảnh đôi cánh, tôi mượn trực tiếp biểu tượng của thiên thần để kể câu chuyện này. Trước đó, mọi người có thể thấy nhân vật nam nhìn cuộc đời qua dấu bàn tay để lại hình khối. Góc nhìn của anh ta bị giới hạn, đúng với ý niệm về hình tam giác, với ba cạnh, ba hướng nhìn cố định

PV: Ồ, hình tam giác đúng là có diện tích chật hẹp hơn hẳn so với hình vuông và hình tròn!

Đinh Hoàng Long: Đúng vậy! Anh ấy đang quan sát đời sống thông qua một lăng kính rất cụ thể, rất khép kín, và vì thế cũng bị gò bó trong chính cách nhìn ấy. Background tôi đặt khiến nhân vật như trôi trên dòng nước, tôi hay gọi đó là “dòng sông cuộc đời”, lên xuống, dập dềnh, không thực sự làm chủ được hướng đi của mình.

Khi đôi cánh xuất hiện, nó đánh dấu khoảnh khắc thoát khỏi sự ràng buộc đó. Mọc cánh ở đây không mang nghĩa siêu thực thuần túy, mà là một biểu tượng cho sự giải phóng: thoát ra khỏi giới hạn của hình khối, của góc nhìn cũ, để có thể nhìn đời từ một không gian rộng mở hơn.

PV: Câu hỏi cuối! Nếu phải nói gọn về phong cách làm phim của đạo diễn Đinh Hoàng Long, anh sẽ nói nó là gì?

Đinh Hoàng Long: Nếu nói ngắn gọn, tôi luôn hướng tới sự mượt mà trong chuỗi hình ảnh. Trong CV, tôi hay ghi một câu rất đơn giản: “The smoothness in the sequence is what I want.” Với tôi, sự mượt mà ấy nằm chủ yếu ở dựng phim, ở nhịp điệu của tác phẩm. Đó là thứ tôi luôn muốn kiểm soát.

Khi ngồi dựng, tôi không dựng bằng công thức hay kỹ thuật thuần túy, mà dựng theo cảm giác. Nếu tôi cảm thấy câu chuyện không trôi, nhịp bị gãy, không còn “smooth”, thì tôi biết bộ phim đó có vấn đề, thậm chí là có thể thất bại. Tôi đã từng trải qua cảm giác ấy rồi, nên nó trở thành một nỗi ám ảnh.

Vì vậy, đa số các phim của tôi đều được lên kế hoạch theo shortlist dựng ngay từ đầu. Tôi không quay thật nhiều góc rồi mới chọn lọc sau, mà xác định rất rõ mình cần gì để phục vụ cho nhịp phim. Timing - nhịp điệu - là thứ tôi tập trung nhiều nhất.

Ở những phim như Tròn Vuông Tam Giác, tôi cố tình điều khiển nhịp để khán giả rơi vào trạng thái chờ đợi, thậm chí là bực bội, nhưng vẫn không thể rời mắt. Khi nào nhân vật “phải đi vào khung hình”, khoảnh khắc đó bắt buộc phải tới đúng lúc.

Còn với những phim không thuần arthouse, mang tính thương mại hơn, tôi vẫn giữ cách kiểm soát nhịp thông qua dựng phim. Dĩ nhiên đôi lúc cũng có phản tác dụng, nhưng may mắn là phần lớn đều cho kết quả tích cực. Với tôi, dù là thể loại nào, nhịp phim vẫn luôn là trung tâm của mọi quyết định.

PV: Thật đáng tiếc vì dịp này anh em ta không có cơ hội gặp nhau, nhưng thôi cứ trông chờ vào chữ duyên vậy!

Đinh Hoàng Long: Tháng 1 tôi lại phải đi chạy phim ở Biên Hòa. Nguyên tháng 11 tôi ở Hà Nội luôn á. Tổ chức sớm hơn chút xíu là ngon luôn rồi. Cái hôm mà bạn nhắn tôi về All About Shorts #7 là tôi vừa đáp máy bay về Sài Gòn luôn đó. Phải chi chiếu sớm hơn chút nữa là chúng ta đã được gặp nhau rồi!

PV: Xin cảm ơn và hẹn gặp đạo diễn Đinh Hoàng Long một ngày sớm nhất!

Đinh Hoàng Long: Cảm ơn All About Movies. Chúc các bạn một sự kiện thành công!

____

Phỏng vấn được thực hiện bởi All About Movies, hoàn thành ngày 09/01/2026

ALL ABOUT SHORTS #7: VOI CON TRÈO CỘT ĐÈN SẼ được tổ chức vào tối thứ Bảy (17/01) tại Nirvana Space và tối Chủ Nhật (18/01) tại Complex 01! Thông tin chi tiết hãy theo dõi Facebook chính thức của All About Movies.