Ngắn Ngủi (hay Ephémerè) của đạo diễn Sữa Chua là một bộ phim về chia ly, về những giờ phút cuối cùng hai người còn được ở bên nhau. Cuộc xa cách ấy sẽ không chỉ là khoảng cách địa lý, mà là sự phân ly tuyệt đối giữa hai thế giới, âm và dương. Cô gái chuẩn bị bước lên chuyến bay cuối cùng, để đi đến nơi cô sẽ tự nguyện khép lại sự sống của mình. Chúng tôi may mắn có dịp được phỏng vấn đạo diễn Sữa Chua về tác phẩm đầy thú vị của anh trước thềm hai buổi chiếu All About Shorts #7 cuối tuần này!

Link đăng ký: https://forms.gle/rPiEBq7AMsnv3ssE7 

____

PV: Trước tiên, ÂMO muốn hỏi vì sao anh lại chọn nghệ danh Trần Sữa Chua?

Sữa Chua: Ngày trước tôi có viết blog. Bạn tôi nói muốn làm phim thì trước hết phải tập viết đã. Lúc đó tôi viết linh tinh thôi, ghi lại mấy suy nghĩ vụn vặt. Một lần đang ngồi cà phê với bạn. Tôi thì hay uống sữa chua đánh đá, thích món đó, thế là đặt luôn tên blog là Sữa Chua Đánh Đá.

Về sau đi làm, nghe nhạc phim nhiều, xung quanh cũng nhiều drama, tôi cảm thấy mình cần một “nhân cách” khác để làm mấy thứ này. Kiểu để tên thật của mình làm những việc khác, còn làm phim thì dùng cái tên này cho đỡ đuối. Thế là tôi giữ luôn cái tên từ thời blog.

PV: Hiện tại anh còn dùng blog đó trong quá trình làm phim không?

Sữa Chua: Còn. Blog đó giờ giống như một chỗ rất… chuối. Có những kịch bản tôi viết ra, cảm thấy chưa đủ hay, chưa đủ động lực để làm thành phim, thì tôi chuyển nó thành dạng truyện ngắn rồi đăng lên đó.

PV: Trên blog đó có phải là tất cả các bản thảo kịch bản của anh không?

Sữa Chua: Không hẳn. Chỉ khoảng hai, ba cái thôi. Tôi chọn những cái có thể đứng độc lập như một câu chuyện ngắn rồi mới đăng.

PV: Phim này, theo tôi đoán, có lấy cảm hứng từ phim kinh điển La Jetée của Chris Marker, đúng không ạ?

Sữa Chua: Ừ. Hồi đó tôi mê phim của Chris Marker lắm. Khi mới làm phim, tôi coi ông ấy như một người thầy, vì tôi không được học bài bản. Tôi học du lịch, không học điện ảnh. Sau này tôi mới học thêm ở TPD Sài Gòn.

Có bạn tôi từng nói phim này của tôi giống mấy bài tập thử nghiệm của sinh viên năm nhất, năm hai bên Sân khấu Điện ảnh: ghép ảnh tĩnh lại để tạo thành một câu chuyện có ý. Thực ra cũng đúng, vì lúc bắt đầu tôi đi từ nhiếp ảnh. Tôi chụp chân dung, street, ảnh cưới… nên ảnh tĩnh là thứ tôi quen nhất.

PV: Có phải vì vậy mà phim của anh có một cái tên tiếng Pháp?

Sữa Chua: Một phần. Tôi không thích cách đặt một tên tiếng Việt để chiếu trong nước, rồi thêm một tên tiếng Anh để đi quốc tế – kiểu đó hồi mấy năm trước khá phổ biến trong lứa tôi học phim, từ RMIT, Hoa Sen tới Sân khấu Điện ảnh. Tôi không muốn dùng tiếng Anh nữa vì dùng nhiều rồi, mà tiếng Anh thì từ vựng ngắn, khó tạo cảm giác mới.

Tôi thử tìm trong tiếng Pháp, vì tôi thích phim Pháp. Lúc đó tôi cũng có một chút tự ti. Tôi không muốn người ta chỉ nhớ tên phim vì ý nghĩa rõ ràng của nó, mà đơn giản là vì nó đẹp, nó gợi, nó vang lên hay trong tai mình. Tôi thấy từ đó hợp thì chọn thôi.

PV: Khi sáng tạo, anh nghiêng về thẩm mỹ cá nhân hay thẩm mỹ số đông?

Sữa Chua: Trước đây tôi từng bị chán những cách làm phim thông thường. Khi xem Parasite, tôi bị cuốn bởi những thách thức của nó, nên bắt đầu học từ đó. Nhưng khi đi sâu hơn, tôi thấy cách làm phim “đúng sách giáo khoa” khá chán, nên tôi muốn tìm những phương tiện khác, thử nghiệm những cách kể khác.

Ban đầu là thử nghiệm xem mình có hợp không. Sau đó, nếu ổn, tôi dùng những phương pháp đó để kể những câu chuyện rất đời thường. Một phần nữa là do điều kiện kinh tế. Làm một bộ phim đủ ánh sáng, đủ bối cảnh, đúng chuẩn thì rất tốn tiền. Trong khi chụp từng khung hình thì linh hoạt hơn nhiều.

Tôi cũng thích bối cảnh thật. Có người gợi ý tôi quay ở một sân bay nào đó “điện ảnh” hơn, nhưng tôi thấy nó không thật. Nên tôi phải bẻ lại cách làm, twist phương pháp để giữ được cảm giác real nhất.

PV: Ý tưởng câu chuyện này đến từ đâu? Có gắn với trải nghiệm cá nhân của anh không?

Sữa Chua: Có. Trước đây tôi làm phim theo kiểu phải “mắt thấy tai nghe” thì mới có chất liệu. Tôi tưởng tượng không giỏi, nên phải thấy tận mắt. Hồi cấp 3, tôi đi lại nhiều và chứng kiến rất nhiều cuộc chia tay ở sân bay.

Có một khoảnh khắc tôi nhớ mãi: bạn tôi kéo cô gái vào một góc khuất giữa những cây cột lớn trong sân bay, cố che khỏi tầm nhìn của mọi người để trao nhau một nụ hôn cuối. Rồi một người lên máy bay, một người về nhà khóc. Không biết tương lai có gặp lại không, nhưng nếu chỉ đặt cuộc đời trong khoảnh khắc đó thôi thì nó rất đẹp. Tôi bắt đầu từ khoảnh khắc ấy, rồi tự hỏi câu chuyện nào phù hợp với chất liệu này.

PV: Cảm xúc quá, còn chi tiết cô gái quyết định an tử thì sao?

Sữa Chua: Thời điểm đó tôi nghiên cứu khá nhiều về quyền được chết, quyền được lựa chọn cách rời đi. Tôi tự hỏi: khi con người đau đớn quá, khổ quá, mà không có quyền lựa chọn cho chính cuộc đời mình, thì điều đó có công bằng không?

Ở một số nước trung gian như Thụy Sĩ, người ta cho phép điều đó. Nhân vật nữ ban đầu đến đây để mưu sinh, nhưng cô có khả năng và điều kiện để thực hiện lựa chọn ấy. Lúc đầu tôi phân vân trong cách xây dựng nhân vật: hoặc là một cô gái trông rất có điều kiện, hoặc là một con người đã thực sự cắt đứt với thế giới.

Cuối cùng, với thời lượng hạn hẹp của phim, tôi chọn phương án thứ hai. Tôi nghĩ khi con người đứng gần cái chết, họ có xu hướng sống thật hơn với bản thân. Nhân vật nữ đã ngắt kết nối với thế giới cũ và chỉ cho phép mình tồn tại trong khoảnh khắc với nhân vật nam. Với tôi, đó là một dạng tự do.

Hồi đó làm phim rất cảm tính, không tính toán nhiều. Chỉ là cuộc trò chuyện giữa tôi và nhân vật: họ cần gì, muốn gì, và tôi có thể cho họ điều gì trong điều kiện cho phép. Còn bây giờ thì mọi thứ bị thách thức hơn rất nhiều.

PV: Nghe nói sắp tới anh đang có những dự án cá nhân tiếp theo, anh có thể bật mí một chút cho các độc giả của ÂMO không?

Sữa Chua: Đó là câu chuyện về hai người phụ nữ yêu nhau. Trong mối quan hệ đó, một người mang xu hướng tính nam nhiều hơn, một người thiên về tính nữ. Tôi nói vậy cho anh dễ hình dung. Với người mang tính nữ, dù đang trong một mối quan hệ đồng giới, thì bản năng gốc – về mặt sinh học và ham muốn thể xác – đôi khi vẫn hướng về đàn ông.

Người này quen một người đàn ông gốc Quảng, sống ở Chinatown, Sài Gòn. Anh ta làm việc trong một tiệm băng đĩa CD ở quận 5 – đến bây giờ vẫn còn những tiệm như vậy. Khi mối quan hệ đó xảy ra, bản năng cũ quay trở lại, dẫn đến việc mang thai.

Lúc thử thai thì hiện hai vạch, nhưng khi đi khám nhiều lần ở bệnh viện lại không phát hiện được thai. Sau đó bác sĩ kết luận đây là một trường hợp thai ngoài tử cung – dạng thai không thể phát triển bình thường, thường do ảnh hưởng của thuốc tránh thai. Thai này sẽ thoái triển, giống như một khối u nhỏ, và đến một thời điểm nào đó sẽ rụng.

Vấn đề là khi nó rụng, có nguy cơ rất lớn: nếu khối đó vỡ, người mang thai có thể bị sốc mất máu và tử vong. Vì vậy, câu chuyện ban đầu tưởng là một drama ngoại tình – phá thai, cuối cùng lại chuyển thành một câu chuyện về sự chăm sóc, lo lắng, và quan tâm lẫn nhau trong một giai đoạn cực kỳ đáng sợ. Nó không khác gì một tình trạng mang thai treo lơ lửng, có thể vỡ bất cứ lúc nào.

Tôi đang tạm đặt tên câu chuyện này là “Những đứa trẻ khiêu vũ bên ngoài cung điện.” - “Cung điện” ở đây là nhà thờ Gia Tân – một nhà thờ người Hoa ở quận 5, nằm ngay trước tiệm băng đĩa. Với tôi, nó giống như một cung điện: hào nhoáng, đồ sộ, nhưng có rất nhiều người đứng bên ngoài, không thực sự thuộc về nó, chỉ cố bám víu vào một niềm tin nào đó.

Hình ảnh thai ngoài tử cung đối chiếu trực tiếp với điều này: tử cung vốn là “cung điện” dành cho một sinh linh, nhưng sinh linh ấy lại ở bên ngoài, ở sai chỗ. Có điều gì đó rất lệch, rất sai, nhưng vẫn tồn tại.

Tôi luôn cảm thấy những người sống được những cuộc đời như vậy rất thông minh, rất phức tạp. Tôi nhìn họ và thấy mình… bình thường hơn rất nhiều.

Gia đình tôi có nhiều biến cố, bố mẹ ly dị sớm. Tôi lớn lên trong môi trường có nhiều phụ nữ, nên cảm nhận ban đầu của tôi về tình yêu gắn rất chặt với phụ nữ. Nhưng khi đưa điều đó vào phim, tôi nhận ra mình dễ objectify họ – biến họ thành hình ảnh, thay vì một con người sống động. Tôi đang cố sửa điều đó.

Trước đây tôi làm phim nhiều bằng cảm xúc cá nhân. Bây giờ tôi bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến con người, xã hội, số phận. Gia đình là một đề tài tôi vẫn đang né tránh. Ở Việt Nam, phim gia đình khó hơn phim tình yêu rất nhiều. Tình yêu có thể buồn, nhưng vẫn mang tính giải trí. Gia đình thì là một dạng đau khác.

PV: Trong những câu chuyện anh kể, anh là một nhân vật trong đó hay chỉ là người quan sát?

Sữa Chua: Trước đây thầy tôi từng nói: khi nghe một câu chuyện gốc, hoặc là mình phải bỏ qua cảm xúc ngưỡng mộ ban đầu, hoặc là phải “giết” luôn câu chuyện đó để làm lại. Tôi thấy điều đó đúng.

Một câu chuyện truyền miệng chỉ hay khi nó ở dạng truyền miệng. Khi đưa vào điện ảnh, nó phải trở nên phức tạp hơn. Điện ảnh cần bối cảnh, lịch sử, thời gian, không gian. Ví dụ, một câu chuyện tình yêu nam–nam nếu đặt ở hiện tại sẽ khác hoàn toàn khi đặt trong thời hậu chiến, trong một căn hầm, giữa những người đàn ông đang sống trong tình trạng sinh tử. Khi đó, nó không còn là tình đồng chí, mà là một thứ tình cảm chớm nở trong hoàn cảnh cực đoan.

Phim đầu tiên tôi làm chưa thoát được câu chuyện gốc. Sau này, khi viết kịch bản, tôi cố quên bản gốc đi, viết rất nhiều version. Kịch bản đầu tiên của tôi đến version thứ ba là đã quay rồi. Còn bây giờ thì tôi khó tính hơn rất nhiều với chính mình.

PV: Như vậy khi viết, anh không còn thuần bản năng nữa mà sẽ chau chuốt hơn?

Sữa Chua: Đúng. Không phải vứt bỏ cảm xúc, mà là học cách điều hướng nó. Ngày xưa tôi giống như chính cái mồi câu. Bây giờ tôi phải học cách móc cái mồi đó vào cần câu, và quăng nó vào nơi có cá.

PV: Nếu được làm lại phim Ngắn Ngủi, anh có muốn thay đổi nhiều thứ không?

Sữa Chua: Tôi là người không nhìn lại. Những quyết định đó là tốt nhất trong bối cảnh lúc ấy. Tôi move on rất nhanh khỏi bộ phim đó, vì nó đã hội tụ tất cả những gì tốt nhất tôi có thể đem ra ở thời điểm ấy: mối quan hệ, hậu kỳ, âm thanh, hình ảnh. Tôi chụp toàn bộ phim bằng máy ảnh phim, không chỉnh màu, phim ra sao thì dùng vậy.

Việc quay lại sửa một tác phẩm đã hoàn thiện rất khó, giống như chen vào giữa một kịch bản đã chạy. Nếu có sai, thì học từ sai lầm lúc mình đặt vision ban đầu, rồi làm cái khác.

PV: Anh có thể kể tên một vài đạo diễn yêu thích nhất của mình không? Top 3 đi.

Sữa Chua: Top 5 đi, ai lại cho mỗi 3 bao giờ!

PV: Được rồi, top 5 đạo diễn yêu thích của đạo diễn Trần Sữa Chua là ai?

Sữa Chua: Top năm của tôi vẫn có Chris Marker.

Tiếp theo là Vương Gia Vệ, rất nhiều thầy dạy phim bảo đoán học trò qua việc họ xem phim của ông ấy, vì ông ấy ảnh hưởng quá mạnh.

Đạo diễn Trung Quốc mà tôi rất thích là Vương Tiểu Soái, với So Long, My Son. Tôi rất muốn làm một bộ phim về gia đình như vậy, nhưng có lẽ còn rất lâu, hoặc không bao giờ.

Hai vị trí còn lại tôi dành cho đạo diễn Việt Nam. Tôi coi Bùi Thạc Chuyên như một “sư tổ”. Gần đây tôi cũng rất thích Leon Quang Lê.

PV: Quá tuyệt vời!

Sữa Chua: Top 6 là Celine Song.

PV: Top 5 thôi mà!? Có vẻ các đạo diễn mà anh thích thì rất Châu Á nhỉ?

Sữa Chua: Dạo gần đây thì đúng vậy. Chris Marker là người châu Âu duy nhất trong danh sách đó.

PV: Còn ký ức đầu tiên của anh về điện ảnh?

Sữa Chua: Nếu nói nghiêm túc với điện ảnh thì là từ Parasite. Còn ký ức đầu tiên là phim truyền hình Việt Nam của VTV: Cảnh sát hình sự, Chạy án. Ngày xưa quyền lực trong nhà là ai giữ remote. Mẹ tôi giữ remote, mẹ tôi thích phim gì thì cả nhà coi phim đó. Sau đó là phim Trung Quốc nhiều tập, Võ Tắc Thiên.

Mẹ tôi xem gì thì tôi xem đó, và thật sự là những phim đó rất hay. Tôi vẫn tin truyền hình Việt Nam hoàn toàn có thể quay lại được đẳng cấp ấy. Ngày xưa xem là nổi da gà thật.

PV: All About Movies xin kết thúc bài phỏng vấn tại đây. Cảm ơn đạo diễn Trần Sữa Chua đã dành thời gian.

Sữa Chua: Cảm ơn All About Movies. Chúc hai buổi All About Shorts sắp tới thật thành công.

— Phỏng vấn được thực hiện bởi All About Movies, hoàn thành ngày 12/01/2026

ALL ABOUT SHORTS #7: VOI CON TRÈO CỘT ĐÈN SẼ  được tổ chức vào tối thứ Bảy (17/01) tại Nirvana Space và tối Chủ Nhật (18/01) tại Complex 01! Thông tin chi tiết xin để tại link phía dưới.

#ALLABOUTSHORTS7