“Có một điện ảnh trước Breathless, và có một điện ảnh sau Breathless.”

Điện ảnh đã bước sang tuổi 130, và Breathless - vừa tròn 65 năm ra mắt - đứng đúng ở điểm giữa của hành trình ấy, nó sừng sững như một ngọn núi chót vót. Chính sự vững chãi ấy khiến bộ phim trở thành điểm tựa hoàn hảo để Richard Linklater kể lại cuộc cách mạng Làn Sóng Mới trong Nouvelle Vague (2025). Bộ phim đưa ta trở về Paris đen trắng, nơi Jean-Luc Godard đang lăm le làm điều chưa ai hình dung ra, là biến một môn nghệ thuật tưởng đã chạm trần thành một cánh cửa mở ra vô vàn khả thể. Từ Breathless, người ta mới nhận ra điện ảnh vẫn còn một bầu trời rộng chưa ai khai phá, và chính Godard (cùng nhóm bạn Làn Sóng Mới) đã đập tung cánh cửa đó bằng chính bộ phim rẻ tiền đầu tiên ông ta làm.

Sau khi các đồng nghiệp ở Cahiers du Cinéma lần lượt nhảy vào làm phim, Godard (Guillaume Marbeck) cảm thấy ngọn lửa trong lòng mình chẳng thể ngủ yên. Anh thuyết phục nhà sản xuất Georges de Beauregard (Bruno Dreyfürst) bật đèn xanh, lao vào một dự án đầu tay mơ hồ, và nhiệm vụ đầu tiên là phải kéo bằng được Jean Seberg (Zoey Deutch), một ngôi sao Mỹ đang lên vào vai nữ chính, còn nam chính thì giao cho cậu bạn chí cốt Jean-Paul Belmondo (Aubry Dullin), người chưa từng đứng trước máy quay một ngày nào.

Ngày bấm máy Breathless, đoàn phim lập tức nhận ra họ sắp đối mặt với một thứ kỳ quặc chưa từng thấy. Ngày đầu quay đúng 2 tiếng thì Godard… hết ý tưởng, cho cả đoàn nghỉ. Không có kịch bản cố định, mỗi ngày chỉ một tờ A4 ghi vài gợi ý. Phim chẳng theo bất kỳ quy chuẩn nào, thích thì quay 1 take rồi chuyển, sai rắc-co mặc kệ. Ekip thì hoang mang, Beauregard thì phát hoảng, Jean Seberg thì phát cáu vì phải nghe lời thằng điên đeo kính râm ấy. Chỉ duy nhất Godard là bình thản, vì anh biết điều mình đang chống lại là cả một hệ thống thẩm mỹ cũ kỹ.

Nouvelle Vague vận hành với cùng tinh thần hậu trường như The Disaster Artist, khi kể lại câu chuyện làm một bộ phim mà ai cũng nghĩ sẽ là thảm họa. Chỉ khác ở chỗ, lần này, người đứng sau bộ phim ấy lại là một thiên tài. Một nhà cách mạng tự học, phá hết mọi quy tắc không phải vì ngông cuồng, mà vì những quy tắc đó không theo kịp tốc độ tư duy của anh.

Godard làm phim kiểu du kích. Kiểu làm phim không quan tâm bất cứ thứ gì ngoài tầm nhìn của mình. Kiểu làm phim như đốt sạch sách giáo khoa, để rồi mấy chục năm sau, những cuốn sách giáo khoa ấy lại viết Jean-Luc Godard trong chương “làm phim không theo sách giáo khoa”.

Linklater và Marbeck tái hiện một Godard thiên tài vừa hỗn, vừa trẻ dại, theo cách gần gũi và ấm áp vô cùng. Nếu Godard còn sống để xem Nouvelle Vague, chưa chắc ông đã thích, với cái tính ẩm ương của mình, ông sẽ bảo phim này chưa đủ phá, chưa đủ “bụi”, chưa đủ cách mạng… nhưng có một thứ chắc chắn mà tôi xin nói thay lời Godard luôn, là phim đủ chân thành.

Richard Linklater, người đứng sau những Before Trilogy, Boyhood, Dazed and Confused, cuối cùng cũng có dịp gửi một lá thư tình tới những thần tượng đầu đời của mình. Những con người mà hôm nay ta xem như tượng đài, ngày ấy cũng chỉ là vài cậu chàng cô nàng đầy nhiệt huyết, coi điện ảnh là hơi thở. Linklater quá giỏi trong việc tạo ra sự dịu ngọt ấy, khiến Nouvelle Vague không rơi vào lối mòn sùng bái huyền thoại. Ngoài chúng ta, chẳng ai trong thời Godard tin rằng câu nói: “Bây giờ chúng ta sẽ quay cú close-up buồn nhất lịch sử điện ảnh” lại được thốt ra với vẻ nghiêm túc thực sự.

Cái thú nhất của Nouvelle Vague là những cái chỉ dân yêu phim mới hiểu và phấn khích, nằm ở việc gặp lại những gương mặt từng viết nên lịch sử Cahiers du Cinéma và điện ảnh thế giới, nào là Cocteau, Bresson, Truffaut, Rivette, Varda, Rossellini (ông còn móc trộm mấy cái bánh ngọt trong phòng tòa soạn Cahiers du Cinema), rồi lại cả Léaud, Chabrol, Gréco, Coutard… Nouvelle Vague nói trắng ra không khác gì Avengers: Endgame cho cinephile.

Nouvelle Vague nhẹ nhàng, giản dị. Cái hay nằm ở tinh túy mà Linklater truyền vào nó, là tình yêu điện ảnh của ông, của Godard, của những người đã xây nên cả nền nghệ thuật này, và của chính chúng ta khi ngồi trong rạp, đắm mình vào thời khắc một cuộc cách mạng, bắt đầu từ sự liều lĩnh của một chàng thanh niên đeo kính đen đang phì phèo điếu thuốc.