phân tích

SENTIMENTAL VALUE (2025) - Nhớ nhưng không dám nói. Thương nhưng phải đề phòng

Người viết: Nguyễn Phan Thái Vũ

img of SENTIMENTAL VALUE (2025) - Nhớ nhưng không dám nói. Thương nhưng phải đề phòng

Trong ngày vợ cũ được đưa về nơi an nghỉ cuối cùng, Gustav Borg (Stellan Skarsgård) - một đạo diễn lừng danh nhưng cũng là người đàn ông từng quay lưng với gia đình - ông trở lại mái ấm xưa, nơi ông đã bỏ lại vợ cùng hai con gái Nora (Renate Reinsve) và Agnes (Inga Ibsdotter Lilleaas). Lần trở về này không chỉ là một cử chỉ nghĩa tình muộn màng, Gustav mang theo một kịch bản dày cộp, một câu chuyện được ông chắt lọc từ cái chết đầy bí ẩn của chính mẹ mình (bà đã tr.eo cổ tự s.át). Và ông muốn Nora, đứa con gái đầu xa cách hóa thân vào vai diễn đó.

Nora từ chối dứt khoát, đến mức còn không buồn chạm tay vào kịch bản. Trong khi đó, Gustav lên đường đến Liên hoan Phim Deauville danh tiếng, nơi ông được mời dự buổi chiếu lại bộ phim kinh điển của mình về những đứa trẻ chạy trốn chính quyền Quốc xã. Tác phẩm này khép lại bằng một cảnh đầy xúc động, khi cô con út Agnes của nhiều năm trước đảm nhận vai chính. Tại Deauville, Gustav gặp Rachel Kemper, minh tinh người Mỹ do Elle Fanning thủ vai. Rachel gần như bị lay động ngay lập tức bởi bộ phim, và từ sự cảm mến nghệ thuật, cả hai dần hình thành một tình bạn ấm áp.

Gustav mời Rachel vào vai diễn mà ông từng viết riêng cho Nora. Trong quá trình chuẩn bị cho bộ phim, Nora tránh né mọi tương tác; còn Agnes, một nhà sử học theo đuổi học thuật, thì đi ngược hướng, cô lặn sâu vào những tư liệu thời Thế chiến II (nơi bà nội cô bị chính quyền Quốc xã tra tấn vì tội phản động) và sau đó là cái chết của người bà mà câu chuyện trong dự án phim mới của Gustav dường như được xây dựng quanh đó.

Khi Rachel chính thức nhận lời tham gia bộ phim, một tác phẩm bi kịch gia đình được rút ra từ chính quá khứ của Gustav và dự kiến được quay ngay trong ngôi nhà cũ. Gustav cũng từng lớn lên tại nơi này, và ông dọn về sống đúng lúc Agnes và Nora đang thu dọn những kỷ vật cuối cùng của mẹ. Khoảnh khắc Gustav đưa minh tinh màn bạc Rachel Kemper bước vào ngôi nhà, Nora hoảng loạn đến mức suýt làm rơi chiếc bình gốm đỏ của mẹ, rồi vội vã ôm chặt nó và bỏ chạy khỏi căn phòng. Vì dù cô từ chối thẳng thừng vai diễn bố viết cho mình, thì việc dự án vẫn tiếp tục và cho Rachel đóng vai đáng-lẽ-là dành cho mình chẳng khác nào một sự phản bội.

Sau đó, Gustav bắt đầu các buổi tập duyệt ngay trong chính ngôi nhà đang hoang phế dần, cùng Rachel và đoàn phim. Ông vô tình thay thế một gia đình thật bằng một gia đình sân khấu, và sự nhập nhằng ấy tạo ra những hệ quả vừa ngọt vừa đắng, thứ chất hài hước rất riêng mà Joachim Trier thường dùng để làm dịu đi nỗi buồn vẫn lục đục dưới lớp bề mặt.

Từ nhỏ, Nora luôn được khắc họa như một đứa trẻ trầm mặc. Cô bé từng phải áp tai vào ống khói để nghe lén những cuộc trò chuyện đang có dấu hiệu rạn nứt giữa bố và mẹ, như thể cái ống khói đó là trái tim và buồng phổi của căn nhà. Ngôi nhà của tổ tiên, nơi gia đình cô bám rễ từ trước Thế chiến II, hiện lên trong lời kể của Nora như một nhân vật độc lập, có cảm xúc, có ký ức, có những nỗi đau riêng. Đó là một căn nhà gỗ nhiều tầng, được xây theo phong cách Dragestil đặc trưng trong văn hóa Na Uy. Thứ kiến trúc mang nặng niềm tự hào của người Na Uy đó cũng làm ta liên tưởng căn nhà như một kho tàng ký ức gia đình nhà Borg, nói nghe nguy hiểm thì có cả “hồn ma” của những người tổ tiên đã khuất, của căn phòng nơi bà nội Nora treo cổ tự s.át, của những tiếng vui đùa thơ ngây trên cầu thang gỗ cũ kỹ, của những lời to tiếng khó nghe, của những cái dập cửa nặng lòng,… Nora hiểu nó theo cách mà không ai khác hiểu, biết nó ghét sự im lặng (từ ngày bố bỏ đi), biết nó luôn khao khát được lấp đầy bằng âm thanh và chuyển động của sự sống. Và trên nền nhà, vết nứt dài chạy dọc như một minh chứng vật chất cho sự lún sụp chậm rãi của cả một gia đình.

Những vết thương từ sự xa cách của người cha dường như khắc sâu vào Nora hơn vào Agnes, cô em gái đã kịp xây dựng cho mình một mái ấm bình yên, một nơi để neo giữ. Còn Nora, cô học cách dựng lên một lớp giáp mỏng manh mà độc hại, một cơ chế tránh né những tình cảm có thể khiến cô lệ thuộc cảm xúc. Cô sợ một ngày nào đó, bất cứ tình yêu nào đi vào đời mình rồi cũng sẽ quay lưng bỏ đi, y hệt cách mà cha cô từng lẳng lặng biến mất khỏi cuộc đời mẹ con cô.

Nora nhớ bố nhưng không dám nói. Thương bố nhưng luôn thủ thế. Mọi cảm xúc của cô đều như bị giữ lại một nhịp, như thể nếu lỡ buông ra, cô sẽ sụp đổ hoàn toàn.

Trớ trêu thay, Nora lại là một diễn viên sân khấu, một nghề buộc cô phải phơi bày, soi rọi và giải phẫu cảm xúc đến tận cùng, rồi hóa thân thành kẻ khác để được công chúng thấu hiểu. Cô làm điều đó trên sân khấu xuất sắc bao nhiêu thì trong cuộc đời mình, cô lại bết bát bấy nhiêu. Nora sa vào một mối quan hệ nhập nhằng với người bạn diễn đã có gia đình, thường xuyên dính vào những cơn mental breakdown ngay trước giờ mở màn, và cũng đã từng cố gắng tự s.át nhưng may mắn không thành.

Khi Gustav trao cho Nora kịch bản về bi kịch của bà nội - một câu chuyện cũng là ẩn dụ cho chính sự rạn vỡ truyền đời của gia đình - Nora cảm giác như mình bị ném trở lại tâm chấn nỗi đau mà cả đời cô đã cố tránh. Bản thảo ấy buộc cô phải đối diện với chính mình, với những tổn thương đã len lỏi qua ba thế hệ, và với sự thật rằng bây giờ cô sẽ phải đối diện với tổn thương lớn nhất cuộc đời mình mà không có bất kỳ một lớp vỏ bảo vệ nào.

Trong một cảnh đối thoại đầy sức nặng, Nora hỏi Agnes vì sao cả hai đứa đều lớn lên trong gia đình thiếu vắng tình cảm, mà Agnes thì vẫn trưởng thành và vượt qua được nó. Cô em trả lời: “Nhưng tuổi thơ mình đâu giống nhau, bởi em vẫn luôn có chị mà!”

Joachim Trier có thể được xem như người kế thừa tinh thần của Ingmar Bergman, nhưng có lẽ Sentimental Value là bộ phim mang màu sắc Bergman rõ rệt nhất trong sự nghiệp ông. Một tác phẩm đứng giữa biên giới mong manh của trách móc và thương yêu, giữa lòng thương và nỗi tủi hờn. Nếu cả nhà mình nhớ lại một chút, thì bộ phim năm xưa của Gustav về những đứa trẻ chạy trốn Phát xít. Đó cũng là tác phẩm gợi nhắc về một lịch sử biến động của gia đình nhà Borg khi mẹ ông bị bắt và tra tấn trong ngục tù của chính quyền Hitler, và Agnes hồi bé thì đóng vai chính trong tác phẩm ấy. Lần này, bằng việc viết lại câu chuyện về người mẹ tự kết liễu đời mình ngay sau một buổi sáng bình yên, làm bữa sáng, hôn con trai rồi biến mất mãi mãi. Gustav cố gắng tìm lời xin lỗi mà cả đời ông không nói nổi với Nora và Agnes. Bởi cũng giống như Nora, ông chưa bao giờ hiểu vì sao người mẹ ấy lại chọn rời bỏ ông khi ông còn quá nhỏ để hiểu được một nỗi buồn trưởng thành.

Elle Fanning thực sự tỏa sáng trong vai Rachel Kemper, một minh tinh đầy tiềm năng và nhạy cảm. Cô nhuộm lại tóc, tập nói giọng Na Uy, thấu hiểu nhân vật theo cách rất riêng và xây dựng một mối quan hệ khăng khít với cả đạo diễn Gustav lẫn gia đình ông. Thế nhưng, điều quan trọng nhất là vai diễn này thực ra không dành cho cô, mà là dành cho con gái Gustav là Nora. Rachel hiểu chuyện, tinh tế đề xuất với Gustav vì không muốn làm ông thất vọng. Sự thấu cảm sâu sắc của cô lớn đến mức, có lẽ, chính Gustav cũng ước gì Nora có thể bỏ qua những hậm hực năm xưa mà hiểu ông như vậy.

Cá nhân tôi không phải kiểu người tin vào “nghệ thuật trị liệu” cho tâm hồn, vì nó thường ẩn chứa sự trốn tránh, lãng mạn hóa nỗi đau và mặc cảm tội lỗi. Nhưng khi đó là cách duy nhất để ai đó mở lòng, tôi sẵn sàng công nhận giá trị của nó. Với bố con nhà Borg, chỉ riêng việc sáng tạo nghệ thuật đã đủ hàn gắn những vết nứt tưởng chừng không thể lành. Căn nhà, sau bao năm mục rữa vì gánh chịu tổn thương, được sửa sang lại trang hoàng, ấm cúng, nhưng không phải để phục vụ phim của Gustav (bộ phim được quay ở studio). Căn nhà ấy, trái lại, trở thành nơi hàn gắn những vết đau cũ. Hai bố con nhà Borg nhìn nhau mỉm cười trong cảnh cuối, không cần một lời nào hết, bởi nghệ thuật đã thay cho vạn lời cần nói.


Ủng hộ All About Movies

Đóng góp cho các tay viết của AMO
hàng tháng chỉ từ 10K VNĐ

amo