Các Mặt Trời trong dải ngân hà đang chết đi bởi một dạng vi sinh vật ngoài hành tinh hút cạn năng lượng, kéo theo viễn cảnh Trái Đất đóng băng và một nửa dân số thế giới bị xóa sổ. Trong nỗ lực tuyệt vọng, con người đã gửi tàu vũ trụ đến một hệ sao xa xôi nơi hiện tượng này không xảy ra, hy vọng tìm ra lời giải, và Ryland Grace (Ryan Gosling thủ vai), một thiên tài tương tự Walter White đang ẩn mình trong vai trò giáo viên, trở thành người được chọn trong nhiệm vụ cầm chắc cái chết ấy. Phim dựa trên tiểu thuyết cùng tên nhà văn Andy Weir.

Kế hoạch du hành 11 năm ánh sáng ấy mang tên Hail Mary, với chiếc tàu vũ trụ tên Mary, người duy nhất sống sót trên tàu là chàng Grace đáng thương, kết hợp lại chúng ta có Hail Mary, full of Grace - hay Kính mừng Đức Mẹ Maria, đầy Ơn phúc. Liệu còn cách xếp chữ nào đẹp hơn thế được nữa đây.

Ryan Gosling mang đến cho nhân vật Ryland Grace một sự mong manh hiếm thấy trong những hình tượng “người hùng cứu thế”. Anh không có dáng dấp của một vị cứu tinh, thậm chí ngay từ đầu còn chống cự, từ chối đến tận cùng trước viễn cảnh phải hy sinh cho một nhiệm vụ mà chính anh cũng không chắc mình đủ khả năng gánh vác. Ở Grace có sự lúng túng, có sự ngốc nghếch, có sự ngây thơ, những phẩm chất của một con người hoàn toàn không được chuẩn bị để trở thành anh hùng của nhân loại.

Nhưng chính sự bất lực đó lại trở thành nền tảng cho niềm tin của khán giả nơi anh. Bởi Grace không vượt lên nghịch cảnh bằng những “hào quang nhân vật chính” quen thuộc trong bi kịch sử thi, mà dường như anh chỉ đơn giản chấp nhận việc mình bị bỏ lại giữa khoảng không vô tận, chấp nhận rằng đây sẽ là nơi mình chết, và từ điểm xuất phát đầy hoang mang ấy, anh lần mò từng bước bằng chính trí tuệ của mình.

Nhưng đến khi khán giả tưởng rằng mình sắp được xem một câu chuyện Robinson Crusoe ngoài vũ trụ, thì phim lại rẽ sang một hướng khác khi Ryland Grace không còn cô độc. Anh gặp một con tàu vũ trụ khác to gấp chục lần con tàu của anh. Con tàu đó cũng đến từ một hành tinh xa xôi, hiện đang có mặt ở đây để điều tra về hiện tượng kỳ lạ, nhiệm vụ của họ giống hệt nhiệm vụ của Trái đất. Grace cởi bỏ nỗi sợ, anh bắt đầu giao tiếp và đặt tên cho người ngoài hành tinh mà anh gặp là Rocky, một sinh vật có tạo hình vừa kỳ lạ vừa đáng yêu, giống như một khối đá biết chuyển động. Rocky cũng đang cô đơn trên chuyến tàu giải cứu hành tinh của cậu ta khỏi diệt vọng. Tất cả những phi hành đoàn của cậu đã qua đời giống trường hợp của Grace. Từ đây, câu chuyện sinh tồn dần biến thành một câu chuyện về tình anh em. Hai cá thể đến từ hai thế giới khác nhau, cùng cô đơn, cùng tìm cách hiểu và nương tựa nơi nhau, rồi cuối cùng trở thành những người bạn thân thiết nhất.

Một trong những sức cuốn hút lớn nhất của Project Hail Mary nằm ở cách bộ phim nhìn vũ trụ không chỉ như một khoảng không đáng sợ, mà như một thứ gì đó hùng vĩ khiến ta tò mò và choáng ngợp. Tôi đã quá quen với việc điện ảnh khai thác vũ trụ như biểu tượng của nỗi sợ, của hư vô, của những góc tối sâu thẳm trong trí tưởng tượng con người. Và cũng dễ hiểu thôi, con người luôn sợ những gì mình không biết. Trớ trêu ở chỗ, trí tưởng tượng, thứ ta dùng để lấp đầy khoảng trống ấy, lại chỉ có thể vận hành trong giới hạn của những gì ta “lờ mờ hiểu”. Ta không thể tưởng tượng ra cái hoàn toàn xa lạ, nên cuối cùng vẫn chỉ đang phóng chiếu chính mình vào vũ trụ.

Có lẽ vì vậy mà tôi bật cười ở một khoảnh khắc rất nhỏ, khi Ryan Gosling loay hoay mở một chiếc hộp do Rocky gửi, để rồi nhận ra nó chẳng khác gì một cái chai nước trên Trái Đất… chỉ là mở theo chiều ngược lại mà thôi. Một chi tiết vừa ngớ ngẩn vừa thông minh, làm tôi nghiệm ra rằng, những cái xa lạ mà ta gán cho những điều khủng khiếp, có lẽ cũng không đáng sợ đến thế.

Ai cũng đã quá quen với hình ảnh vũ trụ như một nơi lạnh lẽo, nơi sự sống ngoài Trái Đất luôn gắn với hiểm họa. Nhưng lần này, tôi thích việc bộ phim chọn một “biến số” khác. Khi con người đối diện với cái chưa biết bằng những phản ứng không nhất thiết phải là kinh hoàng. Đôi khi, đó có thể là sự bối rối, sự tò mò trước một sự sống xa lạ, nhưng khi những ranh giới xa cách ấy đã bị xóa bỏ, những tương tác của con người với cái đã biết ấy lại trở nên đáng yêu đến lạ.

Dần dần, một câu chuyện khoa học viễn tưởng mang tính ẩn dụ cho thảm họa khí hậu lại biến thành một phim tình anh em vượt nghịch cảnh. Chúng ta biết được Rocky là một thiên tài cơ khí đã 300 tuổi, và thậm chí đã có vợ ở hành tinh quê nhà. Nhưng những gì lạc quan nhất của bộ phim không chỉ nằm ở cách phim bỏ qua nỗi khủng hoảng hiện sinh trước vũ trụ bao la, mà còn ở cách phim miêu tả các quốc gia hợp lực để vượt qua thảm họa diệt vong. Với tình hình thời sự tối như tiền đồ chị Dậu lúc này, bộ phim thật sự đã tạo ra một viễn cảnh tươi đẹp cho những con người mộng mơ về một thế giới hòa bình. Nếu đặt phim vào tình hình môi trường hiện nay, chúng ta cũng thấy được sự tương đồng về hoạn nạn và sự khác biệt về cách xử lý hoạn nạn.

Đó là một phần lý do khiến phim cuốn hút tôi trong rạp đến thế. Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, nơi mọi điều tiêu cực của các lãnh đạo thế giới không còn dễ che giấu trước ánh nhìn của đại chúng nữa, những phim như Eyes Wide Shut của Kubrick hay thậm chí cả Salò: 120 Ngày Địa Ngục Trần Gian của Pasolini có khác gì phim tài liệu không cơ chứ? Tất cả những gì tôi cần chỉ là Rush Hour phiên bản vũ trụ thôi mà?

Điều viễn tưởng nhất trong bộ phim sci-fi này có lẽ là việc một người vừa đẹp trai vừa thông minh vừa duyên dáng như Ryan Gosling lại không tán được ai và luôn ngại va chạm.

Để miêu tả đơn giản, Project Hail Mary giống như phiên bản vui nhộn hơn của Interstellar và Arrival. Dù đa phần những phân cảnh giải thích lý thuyết đều đã bay qua đầu tôi nhanh chóng, nhưng mạch chuyện chính của phim vẫn khéo léo trong việc lừa khán giả, cụ thể là lừa một người vừa ngu toán vừa ngu lý như tôi, rằng có khi mình cũng không ngu đến thế.

Trải nghiệm của phim sẽ còn tuyệt vời hơn nếu tôi giỏi các môn tự nhiên, nhưng tôi cũng thấy mình may mắn khi nắm được cơ bản các kiến thức pop culture để hiểu nhiều ẩn ý được cái cắm của Project Hail Mary, bởi trong nó còn là sự tri ân tới loạt phim Rocky, tới John Paul George Ringo của The Beatles, tới Scorpions, tới Ella Fitzgerald, tới Neil Diamond, thậm chí làm tôi nhớ đến cả One Direction nữa… ôi trời ơi nhạc phim có khác gì list nhạc Đĩa Vàng gắn trong Voyager 1 và 2 đâu chứ.

Với kinh nghiệm 7 năm xem phim, một điều tinh túy mà tôi nghiệm ra được, đó là nói về phim dở lúc nào cũng dễ hơn nói về phim hay. Một tác phẩm như GoodFellas hay 2001: A Space Odyssey sẽ khiến tôi cạn lời, như thể đang được chứng kiến một ân điển của Tạo Hóa. Với những kiệt tác như vậy, tôi chọn sự im lặng, vì mọi từ ngữ mình nói ra đều vô nghĩa trước cái đẹp thần thánh ấy. Đây là một phim như vậy, mọi câu từ trong bài viết này đều khiến tôi thấy hổ thẹn vì mình phải viết về nó.

Tôi chỉ muốn bổ sung thêm rằng Grace và Rocky chắc chắn sẽ trở thành một trong những cặp đôi vĩ đại nhất lịch sử điện ảnh trong tương lai, bên cạnh những tượng đài như Celine và Jesse của Before, Fanny và Alexander, Laurel và Hardy, Butch Cassidy và The Sundance Kid, Lee và Carter trong Rush Hour, hay Tyler Durden và… trong phim F.